فرش

انواع نقوش در نقشه قالی

نقشه قالی عبارتست از نمای قالی روی کاغذ شطرنجی که بافنده با نگاه کردن به خانه‌های نقشه و انتقال رنگ‌های آن خانه‌ها به کمک گره زدن خامه روی چله نقشه را به طور کامل روی قالی پیاده می‌کند.

نقوش قالی از لحاظ خطوط به کار رفته بر دو نوع است:

  • نقوش شکسته: ترکیبی هستند از خطوط افقی، عمودی و مورب که در شکل‌گیری آن اشکال هندسی و یا ترکیبی از آنها مشاهده می‌شود. علیرغم آن که به علت سادگی، این نقوش به صورت ذهنی بافی روی قالی پیاده می‌شوند، می‌توان از قبل نقشه‌ای برای بافت این نقوش تهیه نمود. استفاده از این بیشتر در مناطق عشایری، ترکمن صحرا و چادرنشین‌ها متداول است.
  • نقوش گردان: در طراحی این نقوش از خطوط منحنی استفاده شده است و عموما نقوش با چرخش دایره‌وار بخش‌های مختلف نقشه قالی را پُر می‌کنند. از عمده‌ترین نقوش گردان می‌توان به اسلیمی‌ها و ختایی‌ها اشاره کرد. با توجه به پیچیدگی این نقوش، بافت این نوع نقش‌ها در قالی بدون نقشه امکان پذیر نیست.

نقش فرش گلستان

ضمناً نقشه‌هایی نیز وجود دارند که تلفیقی از خطوط شکسته و گردان هستند. به طور کلی طرح‌های نقشه قالی را به ۲۰ گروه تقسیم کرده‌اند که پیشتر (اینجا و اینجا ) درباره آنها به تفصیل صحبت کردیم و اینجا فقظ به نام آنها اشاره می‌کنیم:

  • گروه ۱: طرح‌های آثار باستانی و ابنیه اسلامی
  • گروه ۲: طرح‌های شاه عباسی
  • گروه ۳: طرح‌های اسلیمی
  • گروه ۴: طرح‌های افشان
  • گروه ۵: طرح‌های اقتباسی
  • گروه ۶: طرح‌های بندی
  • گروه ۷: طرح‌های بته ای
  • گروه ۸: طرح‌های درختی
  • گروه ۹: طرح‌های ترکمن (بخارا)
  • گروه ۱۰: طرح‌های شکارگاه
  • گروه ۱۱: طرح‌های قابی
  • گروه ۱۲: طرح‌های گل فرنگ
  • گروه ۱۳: طرح‌های گلدانی
  • گروه ۱۴: طرح‌های ماهی درهم
  • گروه ۱۵: طرح‌های محرابی
  • گروه ۱۶: طرح‌های محرمات
  • گروه ۱۷: طرح‌های هندسی
  • گروه ۱۸: طرح‌های ایلی
  • گروه ۱۹: طرح‌های تلفیقی
  • گروه ۲۰: طرح‌های تصویری و تابلویی

طرح فرش گنبدی

 

بیشتر بخوانید: مطالعه و بررسی طرح و نقش فرش ایرانی – قسمت اول، دوم و سوم

با توجه به این که طرح‌های نقشه قالی متنوع‌اند ولیکن در اکثر نقشه‌ها بخش‌های اصلی تشکیل دهنده نقشه یکسانند. این بخش‌های اصلی عبارتند از:

  • حاشیه: یکی از بخش‌های اصلی نقشه است که به صورت قابی دور متن اصلی قالی را احاطه می‌کند، حاشیه معمولا از سه قسمت تشکیل می‌شود که عباتند از: طره، حاشیه کوچک، و حاشیه بزرگ. این مجموعه معمولاً ۱/۶ عرض قالی را اشغال می‌کند. حاشیه کوچک دو طرف حاشیه بزرگ را احاطه کرده و طره در اطراف حاشیه کوچک قرار می‌گیرد و ساده بافی کنار قالی (الوار) نیز که معمولا به رنگ متن اصلی است دور تا دور قالی در لبه بیرونی قرار می‌گیرد.
  • متن یا زمینه اصلی: فضای محصور بین حاشیه‌های دور تا دور قالی را متن اصلی یا زمینه قالی گویند حال ممکن است زمینه بدون لچک و ترنج باشد که در این صورت طرح را افشان می‌گویند. در نقشه قالی، طراح ضمن این که فرم‌ها و طرح‌های جدید بوجود می‌آورد از یک سری گل‌ها که سابقه و قدمت در نقشه قالی دارند مانند: شاه عباسی، اسلیمی، اناری، بته جقه، گل فرنگ و … استفاده کرده و همراه با شاخ و برگ و پیچش‌های لازم طرح را تهیه می‌کنند.
  • لچک: معمولاً بصورت مثلث (شکل لچک) در چهارگوشه متن اصلی قرار دارد و به ندرت دور متن اصلی را احاطه می‌کند و خود نیز از چند قسمت تشکیل می‌شود.
  • ترنج: در وسط قالی قرار گرفته و بصورت لوزی، بیضی و دایره دیده می‌شود و همانند لچک از چند قسمت تشکیل شده است. لازم به ذکر است که طرح‌های لچک و ترنج باید با هم، هماهنگی لازم را داشته باشند.

لچک و ترنج

حالت‌های مختلف نقشه

چهار حالت موجود در نقشه کشی قالی عباتند از: نقشه ۱/۴، نقشه ۱/۲، نقشه سراسری و نقشه واگیره‌ای، که در بحث چله کشی به آنها اشاره شده است.

4

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]