تاریخچه معماری هنرهای تجسمی

تاریخ هنر ایران – سپیده دم هنر و تمدن فلات ایران

در مطلب قبل گفتیم که تاریخ هنر ایران در چهار دوره بررسی می‌شود: دوره پیش‌تاریخ، دوره تاریخی، دوره میانه و دوران جدید. دوران پیش‌تاریخ خود شامل دوران آغازین که از آن به سپیده‌دم هنر و تمدن فلات ایران یاد می‌کنند، دوره هنر و تمدن ایلام و در نهایت دوره کوچ است. در این مطلب به بررسی دوره سپیده‌دم هنر و تمدن فلات ایران می‌پردازیم.

جلوه‌های هنری در ایران به دوره نوسنگی در حدود هزاره هشتم پیش از میلاد باز می‌گردد. نمونه‌هایی از قدیمی ترین آثار به جای مانده از این دوران را می‌ توان در منطقه لرستان به ویژه در دوشه، هومیان و کوهدشت ملاحظه کرد. ادامه این تحول فرهنگی و هنری که شاید پیش از هزاره هشتم پ.م نیز وجود داشته را می‌توان در این مناطق دید. این سفالینه‌ها همگی دست ساز هستند و پس از مدت زمانی به شکل منقوش درآمدند.

دیوارنگاری غار دوشه، خرم آباد، لرستان، حدود هزاره هشتم پ.م

دیوارنگاری غار دوشه، خرم آباد، لرستان، حدود هزاره هشتم پ.م

دیوارنگاری غار دوشه، خرم آباد، لرستان، حدود هزاره هشتم پ.م

دیوارنگاری غار دوشه، خرم آباد، لرستان، حدود هزاره هشتم پ.م

شکل و تزئین سفالینه‌ها در مناطق مختلف فلات ایران با یکدیگر متفاوتند؛ اما اغلب دارای ویژگی شیوه ساخت، مواد و خصایص مشترکی هستند. در دوره معروف به عصر مس و سنگ، مشخص ترین نوع سفالگری به رنگ‌های قرمز و زرد نخودی منقوش شده به رنگ سیاه و با طرح‌های هندسی و اغلب به شیوه‌هاشورزنی دیده می‌ شوند. از این رو به نظر می‌رسد پیشینه سفالگری منقوش در ایران به حدود هزاره پنجم پ.م بازگردد که با استفاده از نقوش جانوری و هندسی ساخته شده اند.

ظرف سفالین، تل باکون ? (نزدیک تخت جمشید) حدود ۴۵۰۰ پ.م

ظرف سفالین، تل باکون ?(نزدیک تخت جمشید) حدود ۴۵۰۰ پ.م

استفاده از چرخ سفالگری و ساخت سفالینه‌های کاملاً متقارن به حدود هزاره چهارم پ.م در مناطق تپه سیلک، تپه حصار، تل باکون، شوش و … است که شامل کاسه، ظروف دهان گشاد، جام و پیاله‌های پایه‌داری هستند که معمولا به رنگ کرم یا زرد نخودی است که با رنگ سیاه یا قهوه‌ای تیره و نقش‌های هندسی و جانوری و تلفیقی نقش پردازی شده‌اند.

جام سفالین، شوش، خوزستان، حدود ۴۰۰۰ پ.م

جام سفالین، شوش، خوزستان، حدود ۴۰۰۰ پ.م

با کشف مناطقی در دشت لوت از جمله تپه یحیی، جیرفت و شهداد در نزدیکی کرمان، پرده از اسرار تمدن دیگری در حدود هزاره چهارم پیش از میلاد برداشته شد. آثار مهم ساخته شده در این مناطق را بیشتر نمونه‌های سنگی دربرگرفته، که به مناطق دیگر باستانی صادر می‌شده. این مسیر صادراتی بیشتر از طریق شوش به بین النهرین (میانرودان) بوده. بر اساس یافته‌های شهر سوخته (در سیستان) و تاریخی در حدود هزاره سوم پ.م، چنین به نظر می‌رسد که مهمترین مرکز صنعت مفرغ سازی در شرق ایران بوده است. در این منطقه خانه‌هایی به صورت پلکانی ساخته شده که سطح دیوار آن‌ها با اندودی از گل و مواد آهکی پوشیده می‌شده و حتی لوله‌های بزرگ سفالینی در این خانه‌ها برای آبرسانی ساخته شده است و ظاهرا با کشف جمجمه‌ای در این منطقه دلالتی بر عمل جراحی نیز وجود دارد و همچنین همزمان در این منطقه هزاران قطعه سنگ لاجورد، فیروزه و مهره‌های تزئینی آماده کار یافت شده که بیانگر میزان تولید این اشیاء در منطقه است.

روش آبیاری با لوله‌های سفالین در ? شهرهای دوره‌های باستان ایران

روش آبیاری با لوله‌های سفالین در ? شهرهای دوره‌های باستان ایران

resized_1202379_171-w600

روش آبیاری با لوله‌های سفالین در ? شهرهای دوره‌های باستان ایران

از این رو دشت لوت و شهر سوخته در انتهای هزاره سوم پ.م به عنوان پررونق‌ترین تمدن‌های جنوب شرقی ایران شناخته شده‌اند که با سرزمین‌های ایلام و میانرودان (بین النهرین) ارتباط داشته‌اند. موقعیت مناسب دیگر این مناطق در حوزه جنوب شرقی و مناطق دشت لوت را منطقه شهداد (کرمان) به خود گرفته است. این منطقه با وجود سفالینه‌های قرمز رنگ و خطوط تصویری و نشانه ای و کاربرد سنگ صابون و غنی‌ترین تنوع فوق العاده و غیرمنتظره مقبره‌هایی در کنار یکدیگر معرفی شده اند. از جمله یافته‌های با ارزش در این مکان «پرچم شهداد» است.

تمدن فلات ایران

پرچم مفرغی، شهداد، کرمان، هزاره سوم پ.م

این آثار باشکوه فلزی نشان می‌دهد که صنعت فلزکاری در ایران همزمان با گسترش فرهنگی و هنری در هزاره چهارم پیش از میلاد آغاز شده است و توانست جای ابزارهای سنگی پیشین را بگیرد و همزمان زیور آلاتی از ترکیب سنگ‌های قیمتی و فلزات ساخته شود. اما رسما در هزاره سوم پ.م صنعت مفرغ سازی با تحولات اساسی در مناطق مختلف فلات ایران پی گرفته شده است.

تمدن فلات ایران

کوزه سفالین، ? تپه گیان، نهاوند، هزاره دوم پ.م

در هزاره دوم پ.م سفالینه‌های منقوش تک رنگ در مناطق غربی ایران دیده شده است. این سفالینه‌ها به طور معمول با رنگ قهوه ای تیره بر زمینه زرد نخودی نقاشی شده‌اند و شامل مجموعه‌ای جالب از طرح‌های هندسی پیچیده است که خود از سیر تکامل سنت سفالگری در مناطق غربی ایران حاصل شده.

 

3

۲ دیدگاه

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]