فرش

توزیع جغرافیایی فرش اردبیل

درباره طرح و نقش فرش اردبیل از گذشته تا حال و انواع آن پیشتر صحبت کردیم؛ حال می‌خواهیم به توزیع جغرافیایی فرش اردبیل و سایر شهرهای این استان بپردازیم. قالیبافی یکی از صنایع دستی مهم شهرستان اردبیل است که علاوه بر ارزش افزوده، از نظر اشتغال زایی نیز دارای اهمیت خاصی است.

توزیع جغرافیایی فرش اردبیل را می توان به سه گروه عمده تقسیم کرد:

۱. حوزه شهری‌باف: اردبیل و بخش‌های تابعه

۲. حوزه روستایی‌باف: مانند اکثر روستاهای تابعه اردبیل

۳. حوزه عشایری‌باف: (شاهسون‌ها)

حوزه شهری‌باف:

این حوزه عمدتا شهر اردبیل را شامل می‌شود و اکثر بافندگان آن از مناطق دیگر به اینجا کوچ کرده‌اند. درصد بسیار بالای تولید فرش اردبیل متعلق به این حوزه است. در نقاط بسیاری از این حوزه بعضی از ارگان‌ها و یا سازمان‌ها فعالیت دارند. از مناطق مهم قالیبافی می‌توان به سلمان آباد، میر اشرف و بهشت زهرا اشاره کر. در این مناطق بیشتر طرح‌های شکسته و هندسی بافته می‌شود.

حوزه روستایی‌باف:

تولید فرش در اغلب روستاهای اردبیل رایج است. فعالیت عمده این حوزه مربوط به فصل‌های کم کار کشاورزی یعنی اول پاییز تا آخر زمستان است. با گرم شدن هوا و اشتغال مردم به کار کشاورزی میزان تولید فرش کاهش می‌یابد. اکثر بافندگان مناطق روستایی را زنان و دختران تشکیل می‌دهند. طرح قالی‌های این حوزه بسیار ساده و هندسی است.

حوزه عشایری‌باف:

این حوزه شامل عشایری می‌شود که در تابستان برای ییلاق به منطقه اردبیل می‌آیند. بافندگان این حوزه را نیز زنان و دختران تشکیل می‌دهند. فرش در این حوزه نه جهت کسب درآمد بلکه برای کاربرد خود خانوار صورت می‌گیرد. نه تنها مرحله بافت بلکه کلیه مراحل تولیدی فرش از جمله پشم ریسی و رنگرزی، توسط زنان انجام می‌شود. در این حوزه از دارهای کوچک افقی استفاده می‌شود و فرش‌های بافته شده رجشمار پایینی دارند. چله کشی با نخ‌های پشمی صورت می‌گیرد و اصطلاحا به آنها فرش «تمام پشم» می‌گویند.

فرش‌های به اصطلاح بازاری اردبیل که به «سنه بافت» مشهورند، فرش‌هایی یک پود هستند و از نظر بافت کیفیت پایینی دارد. گره‌ها روی شبکه تار و پود بسیار نرم کوبیده می‌شوند و این نرم کوبیدگی باعث زود بالا آمدن فرش در روی دستگاه می‌شود اما از تراکم و دوام آن تا حد قابل توجهی می‌کاهد.

شاهسونها

با به قدرت رسیدن ترکان قزلباش در دستگاه صفویان و دخالت بی جای آنها در امور کشور، شاه عباس دستور داد تا ایل جدیدی با شرکت ایلات مختلف به نام شاهسون (شاهیسون) به معنی دوست دار شاه به وجود آید.

متشکل ترین دسته شاهسون‌ها در غرب دریای مازندران زندگی می‌کنند. اقامتگاه تابستانی آنها دامنه‌های پر آب و علف سبلان است، و با شروع سرما در اوایل پاییز به دشت مغان که هوایی معتدل دارد، باز می‌گردند. علاوه بر شاهسون‌های دشت مغان دسته‌های زیادی از شاهسون‌ها در مناطق مختلفی که در فاصله تبریز و تهران قرار گرفته به سر می‌برند. از مهم‌ترین آنها می‌توان از دسته‌هایی که در اطراف هشترود و میانه و بیجار، قزوین، ساوه، ورامین و همدان و قم بسر می‌برند، را نام برد.

قالیچه‌های شاهسون همچون قالیچه‌های بلوچ‌های خراسان که از همسایگان خود تأثیرپذیری داشته‌اند، رنگ و لعابی کردی دارند؛ بنحوی که تولیدات دو پودی آنها با بافتی بسیار سفت و فشرده و نه چندان ظریف، بافته‌های کولیایی را در ذهن تداعی می‌کند.

نقشه‌های رایج در قالی‌های شاهسون در اصطلاح محلی عبارتند از لاکی نیمه، شبیری ناری و دوقوز بورونی.

فرش شاهسون

مشکین شهر:

فرش‌های مشکین شهر شباهت زیادی به فرش‌های سراب دارند. در مراکز بافندگی آن، فرش‌ها و کناره‌های بادوام و ضخیم بافت با طرح‌های هندسی بافته می‌شوند. در متن سرمه‌ای فرش‌های آن اغلب یک ردیف ترنج شش ضلعی با محیط اره مانند در رنگ قرمز لاکی بافته می‌شوند. حاشیه فرش شامل چهار ردیف نوار هم عرض باریک و مملو از موتیف‌ها و اشکال کوچک هندسی است.

در اطراف مشکین شهر قالیچه‌ها و کناره‌های مخصوص با الیاف بلند و قطع‌های غیر متعارف تولید می‌شوند. اینگونه تولیدات  بیشتر دستباف‌های قفقاز را در ذهن تداعی می‌کنند. سه ترنج زاویه دار روی زمینه‌ای سرمه‌ای بسیار ساده ولی دلچسب.

حاشیه آن از سه بخش مساوی و ساده تشکیل شده و معمولا مورد پسند اروپائیان است. بافندگان اردبیلی تقریبا در تمام اندازه‌ها می‌بافند. ولی بیشترین تمایل را به ذرع و نیم و پرده‌ای و کناره‌های معمولی نشان می‌دهند. .فرش‌های قالیچه‌ای اردبیل که اکثرا در ابعاد کوچک بافته می‌شود در محل اصطلاحا به کلگی معروفند. در اطراف اردبیل قطع کناره بیشتر متداول و رایج است.

0

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]