بنا و نما معماری

زها حدید چگونه زها حدید شد؟

زها حدید، از برجسته‌ترین معماران معاصر در دنیا، در آخرین روز از ماه مارس ۲۰۱۶، بر اثر حمله قلبی در بیمارستانی در شهر میامی آمریکا درگذشت. پیش از این بارها درباره او و کارهایش در هزارویک بوم نوشته‌ایم.

در این مطلب قصد داریم مهمترین مقاطع زندگی او را مرور کنیم. روزهایی از زندگی‌اش زها حدید را تبدیل به یکی از مشهورترین معماران عصر ما تبدیل کرده است را در ادامه این مطلب بخوانید.

زها حدید در «انجمن معماری» یا AA

زها حدید در «انجمن معماری» یا AA

زها حدید متولد عراق است. او در طول زندگی حرفه‌ای خود بر روی بیش از ۹۵۰ پروژه در ۴۴ کشور جهان کار کرده است. تلاش او در این مسیر شخصیتی برجسته از او ساخت. پشتکار و تلاش او در مسیری سخت، ناهموار و پر از موانع و مشکلات در جایگاه یک معمار زن، او را تبدیل به یک ستاره در حوزه خود کرد.

در این مسیر، او جوایز متعددی را برای پروژه‌ها و آثار خود دریافت کرد که از مهمترین آنها می‌توان به Royal Gold Medal در سال ۲۰۱۶ اشاره کرد که توسط انستیتوی رویال معماران بریتانیا یا RIBA به او داده شد. حدید اولین زنی است که این عنوان را دریافت کرده است.

2-Arch2O-ZahaHadid-PritzkerPrize-02

او در مصاحبه‌هایش یکی از مهمترین دلایل موفقیتش را ‘سخت کار کردن..’ عنوان کرده بود. او شرایط بحرانی زیادی را پشت سر گذاشت تا نهایتا در راهش به موفقیت رسید.

3-Arch2O-ZahaHadid-Vogue-03-600x621

زها حدید کودکی‌اش را در دهه پنجاه میلادی در عراق ‘شگفت‌انگیز’ توصیف کرده است. عراق در آن سالها همانند معنی نام ‘زها’، کشوری پرغرور بود. پدر او تحصیل‌کرده بریتانیا و از سران حزب ملی دمکرات عراق بود. زها دختری کنجکاو بود و پدرش با صبر و حوصله سوالات تمام نشدنی او را پاسخ می‌داد. پدر و مادر زها به او اجازه می‌دادند خودش در مورد انتخاب لباس‌هایش تصمیم بگیرد. در چنین محیطی شخصیت او شکل گرفت و از او فردی با اعتماد به نفس ساخت. او در یازده سالگی، هدفش برای تحصیل در رشته معماری را بیان کرد.

کودکی زها حدید

کودکی زها حدید

۱- انتخاب

علاقه شدید برای تبدیل شدن به یک معمار، در طول دوران بلوغ زها بیشتر و بیشتر شد. مادرش به او اجازه می‌داد در تغییر دکور و طراحی داخلی مهمان‌خانه نقش خود را ایفا کند و اتاق خواب خود را با سلیقه خودش بچیند. اصرار او برای تحصیل در رشته معماری به موضوعی مهم بین زها و والدینش تبدیل شد. پدر و مادر زها اصرار داشتند به او بفهمانند که ‘برای او برنامه‌های بهتری دارند’ به گفته زها حدید ‘آرزوی آنها تبدیل شدن زها به اولین فضانورد عراقی بود!’ یکی از برادران زها او را -بر سر اصرارش بر تحصیل در رشته معماری- اذیت می‌کرد. به هر حال او تحصیل در رشته ریاضی را در دانشگاه آمریکایی بیروت آغاز کرد و به محض فارغ‌التحصیلی به لندن رفت و در ۱۹۷۲ به «انجمن معماری» پیوست.

5-Arch2O-ZahaHadid-Pinterest-05

۲- فارغ‌التحصیلی

در سه سال اول تحصیل زها در «انجمن معماری»، او در رشته معماری جایگاهی برای خود پیدا نکرده بود و احساس خستگی و ناامیدی می‌کرد. زها به دانشجویی معمولی در رشته خود تبدیل شده بود. در سال چهارم تصمیم گرفت به شکلی متفاوت از جنبش‌های معماری آن زمان عمل کند.

او در مصاحبه‌ای با بی‌بی‌سی در مورد این تصمیم می‌گوید: «این کار عملا حرکتی ضد طراحی به حساب می‌آمد و تقریبا جنبشی بر ضد معماری بود. تمرکز بر روی هنرمندان پیشین جواب نداده و اجازه می‌داد مسیری متفاوت را انتخاب کنیم.»

استادهای او Rem Koolhaas و Elia Zenghelis متوجه استعداد زها شدند. Elia درباره او گفته است: «در اولین لحظه برای من کاملا واضح بود که [زها] می‌تواند نامی ماندگار در تاریخ معماری باشد.»

زها حدید: «معماری دیگر تنها دنیای مردان نیست. ایده‌ای که زنان را فاقد توانایی فکر کردن در سه بعد تصویر می‌کند، مسخره است.»

طراحی‌های زها از جنبش Suprematism و خصوصا نقاشی‌های هنرمند روس Kazimir Malevich الهام می‌گرفتند.

زها و عملکردش، در پایان تحصیلاتش در ۱۹۷۷ به خوبی به چشم آمده بود. سپس او از مفاهیم و تکنیک‌هایی که از کارهای Malevich نشأت گرفته بودند، استفاده کرد. زها مفهومی که بر اساس شکست ساختارهای هندسی و ایجاد اشکال تازه از آنها شکل گرفته بود را به کار بست. این پروژه او، اولین قدمش در مسیر موفقیت بود. پس از فراغت از تحصیل، او در جایگاه استادیار در «انجمن معماری» مشغول به کار و به شریک استادش تبدیل شد. در سال ۱۹۷۹ او تصمیم به تاسیس استدیوی خودش گرفت و کار روی پروژه‌های طراحی خودش را آغاز کرد.

6-Arch2O-MalevichsTektonik-ZahaHadid-06

۳- رقابت Peak

در اوایل دهه هشتاد میلادی زها به سختی مشغول کار بود. او صبح‌ها تدریس می‌کرد و پس از آن تا شب در استدیوی خود مشغول به کار بود. در سال ۱۹۸۲ او در رقابت بین‌المللی Peak در هنگ‌کنگ شرکت کرد. هیچکس انتظار برنده شدن زها را در این رقابت نداشت و این موفقیت، به نقطه عطفی در زندگی حرفه‌ای او تبدیل شد. روش ارائه طرح او مهمترین دلیل برنده شدن زها بود. طرح‌های نامعمول او توجه هیات ژوری را نسبت به نگاه او به سبک Suprematism جلب کرد. Elia (استاد زها) در توصیف موفقیت زها می‌گوید: «Peak نقطه اوج [زها] بود و هنوز هم نقطه اوج اوست.»

7-Arch2O-PeakLeisureClub-ZahaHadid-08

حتی با وجود اینکه طرح او به مرحله اجرا نرسید، اما به شدت مورد توجه مدارس و دانشکده‌های معماری بریتانیا نیز قرار گرفت. دانشجویان محو خلاقیت زها شده و برای گذراندن دوره کارآموزی در استدیوی او به دفترش هجوم آوردند. Patrick Schumacher یکی از این دانشجویان بود و در سال ۲۰۰۲ به شریک زها تبدیل شد.

پاتریک شوماخر و زها حدید

پاتریک شوماخر و زها حدید

شرکت در این رقابت باعث دلگرمی زها و انگیزه بیشترش فرای محدودیت‌های مختلفی که حس می‌کرد، شد. او دهه هشتاد را وقف شرکت در مسابقات و رقابت‌های مختلف کرد. به اعتقاد زها، این تنها راه برای نمایش آزاد کارهایش به جامعه بیرون بود. این بازه از زندگی او بخشی بود که زها را به خودش ثابت کرد. او از آب و آتش گذشت و با انتقادهای زیادی در خصوص کارهایش مواجه شد. برخی او را ‘معمار کاغذی’ نامیدند.

9-Arch2O-PeakLeisureClub2-ZahaHadid-010-600x413

۴- طرد شدگی

پس از ۱۰ سال تلاش سخت، زها در سال ۱۹۹۰ رقابت طراحی Vitra Fire Station در آلمان برنده شد. طرح او که در آن از مصالحی همانند بتن استفاده میشد، با نام Movement Frozen ارائه شده بود. به گفته Helene Binet عکاس این کار: «لازم بود که در ساختمانش از بتن استفاده شود، محکم، اما سبک و آزاد. بدین‌ترتیب جذابیتش را نشان می‌داد. زها اثری شگفت‌انگیز خلق کرده بود. من فکر می‌کنم پس از این طرح زها بود که بتن ماهیت جدیدی [در ساخت و ساز و معماری] پیدا کرد.»

10-Arch2O-VitraFilreStation-ZahaHadid-11-600x428 11-Vitra-Fire-Station- 12-Arch2O-VitraFilreStation2-ZahaHadid-12

متعاقبا، طرح او برای Cardiff Bay Opera House در ۱۹۹۴ نیز جایزه اول را از آن خود کرد. این پیروزی جنجال بسیاری برپا کرد زها نقدهای زیاد و نظرات خشنی در رابطه با طرحش به بهانه غیرقابل ساخت بودن آن دریافت کرد. خود حدید در این باره می‌گوید: «ما به شدت زیر فشار قرار داشتیم. آنها ما را نمی‌خواستند و ما هم از خواسته آنها آگاه نبودیم. اغلب افراد فکر می‌کردند طرح‌های ما مبهم هستند و درکشان سخت است. اما ما در واقع فکر همه جا را کرده بودیم. میدان مثل یک ساختمان معمولی نیست و نمی‌تواند مثل یک ساختمان چهارگوشه یا مستطیلی باشد. در این صورت این تبدیل به پروژه ساده‌ای میشد که به سادگی نیز قابل اجرا میشد.»

13-Arch2O-CardiffOperaHouse-ZahaHadid-13-600x393 14-Arch2O-CardiffOperaHouse2-ZahaHadid-14-600x449

این نگرش نسبت به کارهای او، منجر به ناراحتی عمیق و افسردگی زها شد و او تصمیم به تغییر برخی دیسیپلین‌های کارش گرفت. اما شریکش پاتریک شوماخر در نقش یک نقطه انگیزه‌بخش و پشتیبان ظاهر شد و او را به کار بازگرداند. زها تصور می‌کرد که پروژه Cardiff مثل یک طلسم منفی استدیو و حرفهٔ او را در دهه ۹۰ با بحران مالی مواجه می‌کند. همین مساله باعث شد او سخت‌تر از گذشته کار کند که بتواند دوباره روی پای خود بایستد.

۵- شهرت و افتخار

اما روزهای خوب زها حدید همزمان با آغاز سال ۲۰۰۰ میلادی شروع شدند؛ خصوصا زمانی که او در سال ۲۰۰۴ افتخار برنده شدن Pritzker Award را به دست آورد. این افتخار، شناخت جامعه معماری از زها را از معماری برتر به معماری مشهور و پرافتخار ارتقا داد. او اولین زنی بود که این جایزه را از آن خود می‌کرد و نام او در تاریخ معماری ثبت شد. پس از آن زها مانند ستاره‌ای در آسمان معماری، درخشش خود را شروع کرد.

15-Arch2O-ZahaHadid-HayattFoundation-15


سرانجام زها حدید در ۳۱ مارس با مرگ خود در ۶۵ سالگی بسیاری از علاقمندان و به کارهای خاصش و هوادارن خود را شوکه کرد. اما آثار این معمار عراقی-بریتانیایی قطعا تا مدت‌ها الهام‌بخش علاقمندان این حوزه خواهد بود.

6

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]