طراحی صنعتی هنرهای تجسمی

درس‌هایی که می‌توان از تفکر خلاق داوینچی آموخت

لئوناردو داوینچی علاوه بر استادی در زمینه علم و هنر، به عنوان متفکری شناخته می‌شود که جهان پیرامون خود را به شیوه‌ای خلاق می‌نگریست. تفکر خلاق داوینچی او را قادر می‌ساخت تا در زمینه‌های متعدد از جمله هنر، معماری، موسیقی، ریاضی و مهندسی، اختراعات گوناگونی را پدید آورد. از این رو مهارت‌های خارق‌العاده او می‌تواند درس‌های مهمی برای طراحان داشته باشد و آنها را با روش تفکر خلاقانه آشنا کند.

نوآوری و ابتکار فاکتورهای مهمی برای سوق دادن کسب و کارها به سوی موفقیت هستند. تعداد زیادی از رهبران تجاری، نوآوری را یکی از عوامل کلیدی رقابت در بازارهای تجاری می‌دانند. مایکل گلب (Michael Gelb) در کتاب «چگونه مانند لئوناردو داوینچی فکر کنیم» به بررسی روش‌های تفکر خلاق این هنرمند بزرگ پرداخته و نحوه یادگیری شیوه‌های بدیع او را بیان کرده است. در ادامه با هزارویک بوم همراه شوید و نکات برگرفته از  همین کتاب را بخوانید.

۱. الگوی تفکر را تغییر دهید

neurons-w600

ذهن انسان هنگام مواجه با مسائل، به استفاده از الگوهای مشخص گرایش پیدا می‌کند. این الگوها بر اساس تجربه‌ و پیش‌آگاهی ما از مشکلات انتخاب می‌شوند. چنین قالب‌هایی ذهن انسان را برای رسیدن به راهکارها و ایده‌های خلاقانه محدود می‌کنند. برای کشف و خلق ایده‌های جدیدی که در پس این الگوها قرار دارند می‌توان از چند روش استفاده کرد که توضیح آنها را در ادامه می‌خوانید.

فرضیه‌های موجود را کنار بگذارید ـ فکر کردن به یک مسئله همیشه با فرضیه‌هایی همراه است که از بروز ایده‌های خلاقانه جلوگیری می‌کند. فکر کردن فرای چنین فرضیه‌هایی می‌تواند نگرش جدیدی برای حل مسئله به وجود آورد.

مسئله را به طرز دیگری بیان کنید ـ ما عادت کرده‌ایم که اغلب موارد فقط از یک زاویه به مسئله نگاه کنیم و یک تعریف از آن داشته باشیم، در صورتی که مطرح کردن سوالات گوناگون و تلاش برای یافتن مشکل اصلی، کمک زیادی به یافتن راه‌حل خلاقانه می‌کند. برای این کار ابزارهای زیادی وجود دارد مانند تکنیک اسکمپر، روش تریز و شش کلاه فکری که می‌توان در مواقع لازم از آنها استفاده کرد.

طوفان فکری معکوس ـ بعضی مواقع به نظر می‌رسد که مسئله غیرقابل حل کردن است و یافتن ایده خلاقانه با شکست مواجه می‌شود. در این مرحله است که برعکس کردن تکنیک طوفان فکری می‌تواند به یافتن ایده‌های نو و راهکارهای مبتکرانه کمک کند. برای این کار باید مسیر و جریان جلسه را تغییر داد. برای مثال به جای تمرکز بر راه‌حل مسئله، به دلیل وجود آن و ریشه مشکل بیندیشید و یا به جای شیوه‌های کاهش قیمت محصول به چگونگی افزایش آن فکر کنید.

تغییر ابزار بیان ایده ـ تصویرسازی ایده‌ها، بخشی از روند تفکر خلاق است که به وسیله ابزارهای مختلفی همچون برگه‌های رنگی یا ماژیک و تخته سفید انجام می‌شود. تغییر ابزارهای مرسوم و استفاده از خمیر یا وسایل بازی مانند لگو می‌تواند الهام‌بخش تفکرات نو و ایده‌های جدید باشد.

برای مثال، تغییر الگوی فکری در دنیای واقعی را می‌توان با محصولی از تفال نشان داد؛ نشانگر حرارت در ماهی‌تابه‌ها که مشکل تخمین دمای آن را حل کرده است. ایجاد ارتباط بین این ایده و الگوی مرسوم تغییر رنگ بر اثر حرارت، موجب خلق راهکاری ساده و در عین حال نوآورانه شده است.

tefal-thermo-spot-w600

۲. موارد مختلف را به هم ربط دهید

یکی دیگر از روش‌های کشف ایده‌های خلاقانه ایجاد ارتباط بین موضوع اصلی با اتفاقات یا عناصر طبیعی است که رابطه مستقیمی با آن ندارند. برای این شیوه می‌توان افتادن سیب از درخت و کشف قانون جاذبه زمین را مثال زد که حاصل تفکر خلاق نیوتون بوده است. زمانی که داوینچی به روشی جدید برای حمل و نقل فکر می‌کرد، اسفنجی آغشته به رنگ را به سمت دیوار پرتاب و لکه‌های به وجود آمده را همانند اسب‌هایی با چهارچرخ تصور می‌کرد؛ در نتیجه این ایده در ذهن او شکل گرفت که انسان می‌تواند با وسیله‌ای تردد کنند که به جای چهار چرخ فقط دارای دو چرخ باشد.

یکی از ابزارهایی که می‌توان برای این روش استفاده کرد نقشه ذهنی (mind map) است. از این طریق می‌توان وضعیت عناصر مرتبط و نامرتبط به موضوع را تصویرسازی کرد.

بیشتر بخوانید:

۳. تفکر خلاق مستقل

فکر کردن به دیدگاه دیگران، مانند اعضای تیم یا رئیس گروه، موجب ایجاد اضطراب شده و تاثیر منفی بر قدرت خلاقیت طراح می‌گذارد. بهتر است که روند نوآوری توسط نظر دیگران محدود نشود. یکی از دلایل موفقیت یا شکست جلسات طوفان فکری، کنترل روند ایده پردازی و نحوه هدایت گروه است. محیط اینگونه جلسات باید برای واگرایی ایده‌ها و حتی فرضیه‌های غیرمنتظره آماده باشد تا امکان دستیابی به راه‌حل‌های بدیع ممکن شود.

۴. مشاهده

systematic-observation-psychology_62ca7bb505ed13ff-w600

عامل کلیدی طرز تفکر خلاق داوینچی، نحوه مشاهده او بوده است. طراح باید برای کشف الگوهای جدید و یافتن راهکارها با کمک از عناصر طبیعی و محیط پیرامون، قدرت مشاهده دقیق طرح‌ها و مشکلات دیگر را داشته باشد تا با الهام گرفتن از آنها و پیدا کردن تشابهات، مسئله خود را حل کند.

۵. پرسش سوال و ایجاد تردید

روند نوآوری شامل خلق ایده‌های جدید و یا توسعه محصولات و خدمات موجود است. این روند ممکن است از راه پرسش سوال و یا ایجاد تردید در مناسب بودن راهکارهای موجود پیگیری شود تا با ارزیابی وضعیت به خلق محصولات و خدمات بهتر بیانجامد. این روش را می‌توان نوآوری از طریق منفی‌نگری دانست.

۶. تصور خلاقانه در برابر تفکر منطقی

تفکر خلاق

طراحان زیادی توانایی خلق ایده‌های ناب و محصولات مبتکرانه را دارند اما در مسیر رسیدن به محصول نهایی که باید به دست مشتریان برسد شکست می‌خورند. دلیل این مشکل عدم وجود تعادل میان تخیل و منطق است. بسیاری از ایده‌ها با رویا و تخیل شروع می‌شوند و بعد از پرورش یافتن با منطق، به واقعیت نزدیک شده و پس از پشت سر گذاشتن تحلیل‌ عوامل موثر، به محصول نهایی تبدیل می‌شوند.

یکی از راه‌های رسیدن به این تعادل «استراتژی خلاقیت دیزنی» نام دارد. والت دیزنی به خاطر کشف ایده‌‌های نو و روش خلق آنها معروف است. شیوه تفکر او دارای سه دیدگاه متفاوت بود: رویاپرداز، واقع‌بین و منتقد. هرکدام از این دیدگاه‌ها، برای بررسی و تحلیل ایده از یک جنبه خاص استفاده می‌شدند تا موفقت آن در بازار تضمین شود.

علاوه بر موارد گفته شده، نکات دیگری که می‌توان از زندگی داوینچی آموخت، حس کنجکاوی و اشتیاق همیشگی او به مشاهده و یادگیری است. ضمن اینکه داوینچی ورزشکاری قدرتمند بوده است و به عنوان قوی‌ترین مرد فلورانس شناخته می‌شد. ایده پردازی و خلاقیت نیاز به صرف انرژی زیاد دارد، عاملی که باید از سوی طراح جدی گرفته شود تا در این مورد اصول حرفه‌ای را رعایت کرده باشد.

5

۶ دیدگاه

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]