فرش

پیش‌درآمدی بر قالی بلوچ

در ادامه مطلب‌هایی که به توزیع جغرافیایی فرش و قالی ایران می‌پردازد می‌خواهیم نگاهی قالی استان سیستان و بلوچستان و ویژگی‌های قالی بلوچ داشته باشیم. پیش از شروع، کمی درباره پیشینه تاریخی بلوچ‌ها و موقعیت جغرافیایی و شرایط زندگی آنها خواهیم خواند؛ این دانش کمک خوبی برای درک طرح و نقش و رنگ قالی بلوچ خواهد کرد.

بلوچستان منطقه‌ای در جنوب شرقی ایران و غرب پاکستان است. سرزمینی که اکنون بلوچستان نام دارد به اسم «مکا» مشهور بوده که یونانی‌ها آن را «گدروزیا» نامیدند. در زمان قدیم در سرزمین بلوچستان باتلاق بسیار وجود داشت و «اراینا» در زبان سانسکریت به معنی باتلاق است و برخی معتقدند از ترکیب این دو کلمه با کلمه «مکا» کلمه‌ای پدید آمد که به مرور زمان به «مکران» تبدیل شد.

واژهٔ بلوچستان نیز از زمانی اطلاق شد که بلوچ‌ها در آن سکونت کردند. بلوچ‌ها شامل طوایف نیمه چادرنشین متعددی هستند که درنقاط مختلف استان خراسان و همچنین استان سیستان و بلوچستان و حتی گنبد کاووس از قرن‌ها قبل به دامداری و قالیباقی اشتغال داشته‌اند.

قالی بلوچ

اگرچه موطن اصلی آنان را نمی‌توان با اطمینان جنوب و مرکز ایران دانست٬ اما آنچه روشن است این است که در پی سیاست‌های نادرشاه برای حفاظت از مرزها گروهی از آنان به خراسان کوچانده شدند که بیشتر در شهرهای تربت جام و تربت حیدریه ساکن شده اند به غیر از این دو شهر گروهی از این طوایف در  شهرهای درگز٬ سرخس٬ تایباد و حتی مشهد اسکان یافتند.

بیشتر قالی‌های بلوچی متعلق به بلوچ‌های همین مناطق هستند٬ چراکه اقوام بلوچ ساکن در مناطق مرزی جنوبی مبادلات مرزی را به کار قالی‌بافی ترجیح دادند. قالیبافی بصورت حرفه‌ای در میان طوایف بهلوری٬ سالارخانی و رحیم خانی رواج دارد.

قالی بلوچی

بلوچ‌ها اغلب بافته‌های بدون گره از قبیل: گلیم ٬ ورنی و … می‌بافند و بافته های گره دارشان نیز برای استفاده شخصی است و تقریبا تمامی دستبافته‌های آنها به بازار مشهد روانه می‌شود.

اندازه قالی بلوچ معمولا کوچک است و اندازه‌های متوسط یا بزرگ به ندرت دیده می‌شوند. کوچکترین آنها به عرض ۸۰ تا ۹۰ و طول ۱۲۰ تا ۱۴۰ سانتیمتر و قالیچه‌های بزرگتر به اندازه های تقریبی ۱۰۰ × ۱۵۰ سانتیمتر و دو ذرعی‌های آنها به ابعاد تقریبى ۱۱۰ × ۲۰۰ سانتیمتر است. بافت کلگی و کناره‌هایی در اندازه های متوسط نیز در میان آنها معمول است.

1

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]