فرش

همه چیز درباره قالی تهران – قسمت دوم

در قسمت اول درباره ساختار و رنگبندی قالی تهران خواندیم. در ادامه می‌خواهیم به طرح‌ و نقش‌های فرش روستایی تهران و شرایط امروزی این‌دست فرش‌ها بپردازیم. با ما همراه شوید.

طرح‌های رایج قالی تهران

همچنانکه پیشتر نیز اشاره شد قالیبافی تهران از مهاجرت‌های بی‌رویه از نقاط مختلف کشور به آن شهر، تاثیر بسیار گرفته است و به همین دلیل، همه نوع بافت و طرحی را در میان قالی‌های موسوم به قالی تهران دیده می‌شود.

با تمامی این‌ها، قالی‌های تهران عمدتا در زمینه روشن و با بهره‌گیری از نقوش قدیمی و یا شکل‌های جدید در طرح‌های لچک و ترنجی، درختی حیواندار، درختی ساده، هندسی خاتم شیراز، بازوبندی و هراتی با حاشیه سماوری و … بافته می‌شوند.

طرح‌های پیچک دار مشبک در تکرارهای متوالی نیز در قالی تهران رایج است. همچنین از طرح‌های رایج دیگر می‌توان به فرش‌های تصویری اشاره کرد.

طرح مناطق قم، تبریز، نائین، کاشان و اصفهان نیز در تهران بافته می‌شود ولی سبک نائین و کاشان بیشتر است. ترنج آن گرد، چند قسمتی یا دارای دو گوشه کشیده است. چهار عدد لچک آن، اکثرا به رنگ آبی یا قرمز دیده می شوند. با این همه، سبک نقش قالی‌های تهران، تا اندازه‌ای بی‌قاعده است و دارای جلال و شکوه چشمگیر قالی‌های کلاسیک اصفهان که از آنها الهام گرفته، نیست.

قالی تهران

نقوش اسلیمی آن از خوشه‌های درشتی تشکیل یافته که خطوط آن، در اکثر موارد، در یک بی‌نظمی بهم پیچیده‌ای درگیر می‌شوند که به نظر طراحان، بیانگر تنفر واقعی از خلاء است.

با این حال، نقوش شامل گره‌ها، برگ‌های پر مانند، غنچه‌ها، تزئیناتی به شکل گل و غیره است و هنگامی که این نقوش ترکیب قالی نمازی را می‌پذیرند، در زمینه آن، گلدان‌های گلدار بسیار نقشینی را می‌بینیم که در دو طرف آن دو عدد درخت زندگی قرار داده شده‌اند. شکنج خطوط محیطی، در اینجا نقصان یافته و سبک آن همسان‌تر شده است. اگر در جستجوی نقش‌هایی هستیم که این نقش با خطوط پیچیده از آن ملهم شده‌اند می‌توانیم به بخش‌هایی از نقوش قالی‌های قدیمی اصفهان که دارای اسلیمی گیاهی هستند، بیندیشیم که در موزه ملی برلین نگهداری می‌شود.

از بین ویژگی‌های قالی تهران، به تزئین خطی دور نقش‌ها اشاره کنیم که در غالب موارد با رنگ‌های سیاه یا آبی تیره مشخص‌تر شده اند و موجب برجسته‌تر شدن طرح‌ها میشوند. با برگرداندن قالی، احساسی از دیدن یک نقش برجسته به ما دست می‌دهد، و بخصوص برای تشخیص قالی‌های نمازی که با ظرافتی مشابه کرمان یا کاشان بافته می‌شوند، از حاشیه می‌توان استفاده قابل توجهی کرد بخصوص از قاب‌های ثانوی که طرح آنها ظریف‌تر است.

در واقع، در بزرگترین قاب که نقش آن متغیر است، می‌توانیم نقش ترنج‌های کوچک، ختمی‌های درختی، گل‌های کوچک (که در بین آنها برگ‌های تزئینی نخل به تناوب قرار دارند)، خوشه‌های بزرگ و پرندگان را پیدا کنیم.

در قاب‌های ثانوی که معمولا تعداد آنها شش عدد است، این نقوش تقریبا همیشه بر طبق ترکیب ساده‌ای به شرح زیر قرار گرفته اند: قاب بیرونی نشانگر نقش مداخل (Medachyl) است که نوعی توری پشت سر هم است و معمولا در قالی‌های مشرق زمین دیده می‌شود. دومین قاب نشانگر گل‌های کوچک شش پر است که بطور منظم در طول یک خز مارپیچ، به تناوب، قرار گرفته‌اند. در قاب سوم نیز همان نقش مداخل را باز می‌یابیم. سپس به همین ترتیب سه قاب ثانوی بعدی قرار می‌گیرند.

نقش مِداخل در فرش

وضعیت فعلی

به طوری‌که در تهران امروز فرش‌های مناطق مختلف ایران تولید می‌شود. اهالی شهرک‌های اطراف تهران به ویژه اسلامشهر به تولید انواع قالی‌های ایران به خصوص قالی‌های ظریف تبریز و قم و نائین مشغولند. همچنین کارگاه‌هایی به صورت متمرکز در چند جای تهران به تولید فرش مناطق مختلف و نیز قالی‌های دارای طرح و تصویر و تابلو فرش پرداخته‌اند و مراکز آموزشی متفاوت نیز به آموزش طراحی و بافت قالی برحسب علاقه و سلیقه اشتغال دارند.

نکته لازم به ذکر درباره تولیدات امروز قالی تهران این است که بعضی از طرح‌های مورد استفاده را می‌توان متعلق به همه جای ایران دانست و بعضی دیگر به هیچیک از سبک‌های طرح و نقش فرش ایران مشابهت ندارد.

می‌نوان گفت که تهران امروز از سنت و هویت خاصی در شیوه های طرح، نقش بافت برخوردار نیست.

استقرار مرکز اصلی شرکت سهامی فرش ایران در این شهر و نقشی که این شرکت در بهبود کیفیت فرش ایران دارد و همچنین وجود واحدها و کارخانه‌های متعدد پشم شویی، ریسندگی و رنگرزی در تهران و حومه آن مانند کرج که پشم‌های استاندارد را تهیه می‌کنند، موزه فرش ایران و بالاخره بازار بزرگ تهران که مرکز مهم معاملات فرش و مواد اولیه مورد نیاز آن می باشد. همگی به این شهر موقعیت و اهمیت ویژه‌ای در هنر و صنعت قالی بافی ایران داده‌اند.

1

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]