فرش

طرح و نقش فرش قم

همانطور که قبلا گفتیم، صنعت قالیبافی از دیرباز بین عشایر و روستاییان قم رایج بوده؛ اما سابقه قالیبافی در قم با شیوه فعلی به اواخر دهه دوم قرن بیستم میلادی یعنی حدود ۸۰ سال قبل برمی‌گردد. فرش قم بسیار بادوام است و بیشتر جنبه تزئینی دارند و از نظر کیفیت از بهترین تولیدات قالی‌های ایران محسوب می‌شوند.

طرح‌های فرش قم همانند رنگ‌های مورد استفاده از تنوع و گستردگی خاصی برخوردار است. نقشه‌های قالی‌های قدیمی قم را طرح‌های مشهور به لچک و ترنج شاه عباسی، محرمات، محرابی و شکارگاه تشکیل می‌دادند.

این طرح‌ها که با اقتباس از نقشه‌های کاشان و اصفهان تهیه شده بودند، بسرعت با خلاقیت طراحان قم دچار تحول شده و سبک جدیدی در صنعت قالیبافی ایران پدیدار شد. این سبک با ویژگی‌هایی نظیر طراحی استادانه و هماهنگی نقوش و رنگ آمیزی بدیع و کم نظیر به «سبک فرش قم» مشهور شد.

نقش بته جقه همانقدر که در روستاهای ترک زبان همدان با حالتی خاص منطقه مورد استفاده است، در روستاهای فارس زبان قم نیز در زمینه‌های گرم در اندازه های دو ذرع تا ۷ مترمربع بافته می‌شود.

طرح‌های اسلیمی، ختایی، لچک و ترنجدار و نیز طرح‌های درختی همانند قالیچه‌های اصفهان از جمله طرح‌های مورد نظری است که بیشترین تولیدات را بخود اختصاص می‌دهند. نقش‌های کومه‌ای (درختی، حیوانی، بوته‌ای) و شاه عباسی گل‌فرنگ به لحاظ امکاناتی که طرح و رنگ آمیزی آنها دارد از زیبایی چشمگیر و رنگ‌های بدیع بهره‌مندند.

طرح قالی‌های شکارگاهی نیز گرچه از اصفهان نشات گرفته است، لیکن نمونه‌های فراوانی از این طرح را در قالی‌های ابریشم بافت قم می‌توان مشاهده کرد و بالاخره با توجه به تنوع نقوش و مهارتی که در بافنده قم سراغ داریم تعجبی نخواهد داشت اگر شاهد تولید طرح‌هایی هندسی و نیمه هندسی در بافته‌های این منطقه باشیم.

بافت طرح‌هایی هندسی همانند قالی‌های قفقاز و نقش‌های هراتی موسوم به ماهی درهم که در مدالیونی چند ضلعی متن قالی قم را بخود اختصاص می‌دهند، گه‌گاه تعجب بیننده را که همواره به اصالت طرح‌های هر منطقه می‌اندیشیده است برمی‌انگیزد.            

بافندگان قمی، ترجیح می‌دهند که دلپذیرترین طرح‌های سایر مراکز قالیبافی ایران را که در مرور زمان مطلوب و مقبول طبع همگان واقع شده‌اند با مختصر تغییراتی ببافند. اگر فرش‌های آن با قالی‌ها و قالیچه‌های اصفهان و کاشان به لحاظ مشابهت نقشه اشتباه شوند زیاد مهم به نظر نمی‌آید.

فرش قم

بطور کلی می‌توان طرح‌های رایج در فرش قم را در موارد زیر خلاصه کرد:

بندی خشتی (موزاییکی بختیاری)، بته‌ای، درختی، شکارگاه، هندسی جوشقانی، شاه عباسی، لچک ترنج، شاه عباسی افشان، محرمات، ترنجی کف ساده، بندی کتیبه‌ای، محرابی، گل فرنگ و ضل السلطانی، محتشم و خشتی.     

طرح‌های بوته میری مکرر، نسبت به طرح گلدان رایج‌ترند. بسیاری از قطعات مدال مرکزی و طرح‌های گوناگونی در کناره و گوشه‌ها دارند.

قالی‌های قم از طریق رنگ‌های روشن زمینه آن (سفید عاجی، کرم، زرد) قابل تشخیص‌اند که عموما، این زمینه عاری از ترنج‌ها و لچک‌ها است. هر چند که نقش آنها در موضوعاتی که ارائه می کنند، دارای پاره‌ای نا استواری‌ها و تغییرپذیری‌هاست؛ لکن در اکثر موارد معرف دو نوع نقش است: یکی از این دو نقش، سرو کوچک استلیزه شده، یعنی بته که گاهی مواقع بطور غلط آنرا نقش کاشمر می‌نامند، و نقش دیگر ظن السلطانی است. این نقش عبارت است از گلدان مملو از گلی که پرندگان کوچک و زیبایی در بالای آن پرواز می‌کنند.

به ندرت به قالی‌هایی از قم برمی‌خوریم که دارای مجموعه‌ای از سروهای واقعی در بین گیاهان و درختان گل دار است و از روی طرح‌های لطیف و ظریفی که دو تخته فرش ابریشمین و قدیمی مقبره شاه عباس را در قم نقشین کرده‌اند، تقلید شده.

3

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]