فرش

رنگ‌بندی و رنگرزی قالی قم

صنعت قالیبافی از دیرباز بین عشایر و روستاییان قم رایج بوده؛ اما سابقه قالیبافی در قم با شیوه فعلی به اواخر دهه دوم قرن بیستم میلادی یعنی حدود ۸۰ سال قبل برمی‌گردد. قالی قم بسیار بادوام است و بیشتر جنبه تزئینی دارند و از نظر کیفیت از بهترین تولیدات قالی‌های ایران محسوب می‌شوند.  عامل تعیین کننده برای شناسایی قالی‌های قم تکنیک کار است زیرا که کاملا منظم و کامل است. اما دانستن از رنگ‌های قالی قم نیز در شناسایی آنها بی‌اثر نیست.

رنگ‌بندی قالی قم

صنعت قالیبافی قم همواره به استفاده از رنگ‌های زیبا و چشم نواز مشهور بوده است. تعداد رنگ‌های مصرفی در قالی قم، ابتدا محدود به ۴ الی ۶ رنگ بوده؛ اما به موازات تکامل طرح‌های اولیه فرش، تعداد رنگ‌ها نیز در قالی قم افزایش یافته است.

در سال‌های اخیر رنگ‌های اصلی فرش قم را ۱۶ رنگ بشرح ذیل تشکیل داده‌اند:

لاکی روشن و تیره، سرمه‌ای، کرم روشن و تیره، نخودی، بژ، قهوه‌ای سوخته و روشن، آبی روشن و سیر، مشکی، خاکی، طلایی و مسی

افزایش تنوع در طرح‌های فرش قم و تحولاتی که اخیرا در طراحی فرش این استان به‌وقوع پیوسته، تعداد رنگ‌های مصرفی در قالی‌های قم را به میزان قابل ملاحظه ای افزایش داده است؛ به گونه‌ای که در حال حاضر فرش‌ها با بیشتر از ۴۰ رنگ مشخص و متمایز طراحی و بافته می‌شوند. این رنگ‌ها عبارتند از:

سفید برفی، سفید شیری، مشکی، سرمه‌ای، بژ روشن، بژ سیر، خاکی روشن، خاکی سیر، آبی نفتی، آبی روشن، آبی فیروزه‌ای، آبی الماسی، سبز یشمی، سبز سیدی، سبز ساق چناری، سبز سدری، سوخته ای، دارچینی روشن، دارچینی سیر، مله‌ای شتری، مله‌ای زیتونی، گوجه‌ای ، طوسی سیر، طوسی روشن، کرم کاهی، کرم شسته، مسی سیر، مسی روشن، مسی پوست پیازی، قهوه‌ای سیر، قهوه‌ای روشن

رنگرزی قالی قم

کارگاه‌های رنگرزی این شهرستان سابقا کلیه رنگ‌های مورد نیاز خود را از گیاهان رنگزای محلی تامین می‌کردند و گاهی نیز از مواد طبیعی دیگری مانند نیل و قرمز دانه و روناس که در منطقه بعمل نمی‌آمد استفاده می‌کردند. اما در سال‌های اخیر علاوه بر به کارگیری مواد اولیه طبیعی و گیاهان رنگ‌زا از رنگ‌های شیمیایی کرومی، اسیدی راکتیو و سایر رنگ‌های مرغوب و مقاوم نیز به شیوه علمی استفاده می‌شود.

رنگرزی و رنگبندی قالی قم

مواد اولیه رنگزای طبیعی که از دیرباز بطور سنتی در شهرستان قم مورد استفاده بودند، عبارتند از:

  • پوست انار: از این ماده که در استان قم به وفور یافت می‌شود به صورت خشک و پودر شده برای تهیه رنگ زرد تیره، کرم و نخودی استفاده می‌شود.
  • پوست گردو: رنگ شتری و قهوه‌ای می‌دهد و ضمن مخلوط شدن با زاج سیاه، رنگ سیاه تولید می‌کند.
  • برگ مو: از این ماده مشتقات رنگ زرد بدست می‌آید.
  • کاه: برای تهیه رنگ زرد و کرم مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  • سماق: این ماده اگر با سولفات مس مخلوط شود رنگ بنفش تیره مایل به قهوه‌ای می‌دهد.
  • نیل: از این ماده که قبلا به صورت گیاه کشت می‌شده ولی امروزه به صورت نیل صنعتی تولید می‌شود رنگ سرمه ای و مشتقات رنگی آبی بدست می‌آید.
  • پوست درخت بلوط: برای تهیه رنگ‌های قهوه‌ای و شتری مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  • روناس: گیاهی است خودرو که ماده رنگی در ریشه آن نهفته است و برای بدست آوردن رنگ‌های قرمز آجری تا قرمز تیره مصرف می‌شود.
  • اسپرک: از این گیاه که دارای ماده رنگی زرد رنگ است در ترکیب با نیل، رنگ سبز بدست می‌آید.
  • قرمز دانه: این ماده که در محل به نام لاک نیز مشهور است از بدن حشره ای خاص بدست می‌آید و برای تهیه رنگ لاکی مورد استفاده است.

مواد رنگزای طبیعی فوق (که توام با نمک‌های فلزی خاصی که اصطلاحا دندانه می‌شوند مورد استفاده قرار می‌گیرند) رنگ‌های باثباتی را بوجود می‌آورند که به مرور زمان ملایم تر و دلپذیرتر می‌شوند.

 

2

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]