تاریخچه گرافیک هنرهای تجسمی

مقدمه‌ای از آنچه باید درباره تاریخچه تایپوگرافی بدانید

تایپوگرافی یکی از جلوه‌های بارز و با قدمت هنر گرافیک است. واژه‌ تایپوگرافی در گذشته معادل طراحی حروف و آن دسته از آثار نوشته‌هایی می‌شد که با فرآیند چاپ و تکثیر به صورت تک‌رنگ حاصل و تقریبا در همین محدوده خلاصه می‌‌شد. اما امروز این واژه شامل آثاری می‌شود که با استفاده از خط و یا خط و تصویر با رعایت اصول زیبا‌شناسی، اثر واحدی را ایجاد کند که بیانگر اطلاعات و یا پیامی‌ باشد. طراحان در آثار خود با بزرگ‌نمایی، فشردگی و چیدن حروف در کنار هم و گاهی تنها با دخل و تصرف در فیزیک حروف، ارتباط عمیقی با موضوع به وجود می‌آورند. از تاریخچه تایپوگرافی بیشتر بخوانید:

در آثار گرافیکی تصاویر و حروف بار پیام‌رسانی اثر را برعهده دارند. در بسیاری موارد، پیام نوشتاری با استفاده از حروف و متن به شکلی ارائه می‌شود که فرم یا شکل و تصویر را در اثر القا می‌کند. تایپوگرافی یا «خط نگاری» و «خط نگاره» اثر گرافیکی است که حروف و کلمات، ساختار اصلی آن را تشکیل می‌دهد و در واقع کیفیت ترکیب بندی اثر به اعتبار نوشتار و یا شکل حروف است.

کلمه تایپوگرافی متشکل از کلمه «تایپ» به معنی حروف قابل تکثیر و «گراف» به مفهوم ثبت و تصویری کردن است که در واقع در غرب تنها به مفهوم هرگونه رفتار بصری و طراحی با حروف تایپی، مورد استفاده قرار می‌گرفت.

در اوایل قرن بیستم میلادی، هنر گرافیک با ورود به فضای جدید تکنولوژی، جهشی را آغاز کرد. در این عصر، هنر گرافیک دیگر به آن دسته از آثاری که به صورت تکرنگ و با فرآیند چاپ‌های دستی روی یک سطح ایجاد می‌شد، خلاصه نمی‌شد.

مفهوم تایپوگرافی که مانند بسیاری از هنرهای مدرن امروزی ریشه غربی دارد و خاستگاه اصلی آن غرب است، از ابتدای اختراع ماشین چاپ مطرح شد.

اگر به گذشته برگردیم از سال ۱۴۶۸ میلادی که دانش چاپ توسط گوتنبرگ اختراع شد هنرمندان سعی بر این کردند که صفحه ای که در آن کلمات چاپ می‌شود جلوه و زیبایی بیشتری داشته باشد. از همان زمان تلاش برای توانمندتر کردن حروف چاپی بیشتر شد. یکی از دلایل مهم این اقدام زیباتر کردن کتاب مقدس برای مسیحیان بود که جذابیت بیشتری برای آنها داشته باشد.

تاریخچه تایپوگرافی

صنعت چاپ به‌خاطر ویژگی ذاتی خود، ناگزیر به محدود کردن حروف در قالب‌های چوبی و بعدها قالب‌های سربی بود که حروف الفبای لاتین را هر کدام برروی یک قالب سربی یا چوبی حکاکی می‌نمودند و پس از کنار هم چیدن حروف، جمله به وجود می‌آمد و سپس از آن چاپ می‌گرفتند که این را باید در واقع علت اصلی مجزا بودن حروف لاتین دانست. چرا که تا قبل از آن حروف لاتین به مانند حروف فارسی به هم چسبیده و متصل بود.

در ابتدای شروع صنعت چاپ همکاری خوب صنعتگران چاپ و هنرمندان طراح به‌ صورت مشترک برای هماهنگ کردن حروف سربی و تکنولوژی، جهت چاپ کتب مقدس، منجر به ارائه و طراحی فونت‌ها و تایپ‌فیس‌های مناسب در نوشتار لاتین شد.

در دهه‌های اخیر در تلاشی دیگر هنرمندان گرافیک سعی در تقویت ویژگی بصری حروف و نزدیک کردن نوشتار به وجه تصویری، چه به صورت مفهومی‌ که مخاطب بتواند بار معنایی آن را به راحتی درک کند و یا بصورت تصویر انتزاعی که بتواند نظر مخاطب به وسیله‌ٔ فرم، رنگ و …. جلب کند. این نوعِ نگارش در قلمرو تایپوگرافی در اندک زمانی، حوزه محدود تایپوگرافی سنتی را در هنر گرافیک، به ویژه در مغرب زمین، گسترش غیر قابل تصوری داد. با این حرکت و جهش سریع، تایپوگرافی به قلمرویی مستقل و دارای تعریف، اصول و حتی تاریخچه‌ای نوین دست یافت. تایپوگرافی در حوزه‌های مختلف هنر گرافیک شامل پوستر، طراحی حروف، نشانه و … حضوری پر رنگ و گاهی هم به عنوان تنها عنصر تصویری غالب آشکار شد.

همانطوری که اشاره شد تایپوگرافی یا «خط نگاری» و «خط نگاره» اثر گرافیکی است که نوشتار، ساختار اصلی آن را تشکیل می‌دهد. طراحی و ابداع شیوه‌های جدید نگارش و نحوه کاربری‌های آنها از دیگر عملکرد‌های تایپوگرافی،است. از طرفی دیگر شاید هدف اصلی تایپوگرافی، سرعت بخشیدن به ارسال هر چه سریع تر پیام و برقراری ارتباط به صورت «زبان تصویری» نسبت به نوشتاری عادی باشد.

در دنیای امروز انسان‌ها بیش از هر عصر دیگر، علی‌رغم فاصله‌های بسیار زیاد مکانی، با یکدیگر در ارتباطند. این ارتباط گاهی در کمترین زمان ممکن صورت می‌گیرد و شاید به همین دلیل عصر حاضر را «عصر ارتباطات» نامیده‌اند. در این ارتباط تنگاتنگ، دیگر نوشتار‌ها و زبان‌های سنتی و حتی تخصصی، توانایی و گنجایش وسیع و سریع آن را ندارند. در چنین وضعیتی شاید بیش از همه عناصر بصری می‌توانند کارآمد باشند.

اگر در گذشته تایپوگرافی طراحی حروف یا فن مکانیکی چیدن کلمات روی صفحه بود که با استفاده از حروف چوبی ویا سربی برای انتقال مفاهیمی‌ به کمک کلمات ارائه می‌شد، امروز این هنر، با جرأت و جسارت طراحان پیشرو و به مدد دانش چاپ و کامپیوتر به مقوله‌ای بسیار پیچیده، ظریف و اثرگذار تبدیل شده است که در بسیاری از ابعاد زندگی بشر نفوذ کرده است.

اکنون این شاخه از هنر گرافیک در طراحی روزنامه‌ها و نشریات، تلویزیون، صفحات وب، تبلیغات تجاری، بسته‌بندی کالاها، تابلو و ویترین فروشگاه‌ها، حتی معماری و آرایش فضا و طراحی پارک‌ها گرفته تا اشیای پیرامون و لوازم شخصی و البسه، حضوری ملموس دارد .

image-w600

در طراحی خط نگاری لحاظ کردن مواردی ضروری به نظر می‌رسد. استفاده از حوزه‌های گسترده فن‌آوری الکترونیکی و امکانات رایانه‌ای و توجه به تغییر و تحولاتی که در روند طراحی ایجاد شده از این جمله است. بعلاوه هر اثر هنری احساس خاصی را به مخاطب انتقال می‌دهد که بخشی از این احساس‌ها بازتاب هویت فرهنگی است. بنابراین بیش از هرچیز طراح ‌بایستی نسبت به فرهنگ مخاطبین اثر خود شناخت و توجه داشته باشد.

امروزه دوران جدیدی در طراحی گرافیک فرا رسیده و همه چیز در حال کامپیوتری شدن است ولی خوشبختانه علاقه به هنر خوشنویسی در بین هنرمندان جوان در حال احیاست. بی تردید با شناخت اصول و مبادی این هنر و با استفاده درست از فن‌آوری روز، خلاقیت در ارائه آثار به طرز شگفت‌آوری شکوفا می‌شود.

در این دوره با رواج تایپوگرافی که سعی در تقویت ویژگی بصری حروف و نزدیک کردن نوشته به تصویر دارد، برخی آن را با «خط نگاره»، «خط نگاری»، «کالیگرافی» و «طراحی حروف» هم‌ مسیر می‌دانند. البته این تفکر تا حدودی درست است اما نباید فراموش کرد که تایپوگرافی، اثری گرافیکی است که از فونت‌های موجود با دخل و تصرفاتی که در آنها برای کشف ویژگی‌های بصری حروف انجام می‌شود، استفاده می‌کند. اما طراحی حروف به معنای آن است که الفبایی را طراحی کنیم که قابلیت تایپ در موقعیت‌های گوناگون را داشته باشد.

اینک هنرمندان بدعت و شگفتی را به همراه زیبایی، از اهداف مهم بصری تعیین کرده‌اند، آنهم سه اقدام مهم یعنی تغییر شکل در حروف (دفرماسیون)، اغراق در حروف (اگزجریشن) و ساده‌سازی حروف (استیلزیشن)، را در دستور کار خود قرار داده‌اند تا بتوانند زیبایی، قدرت ارایه و روح تبلیغ‌گرای آن را بالا ببرند.

اما این روند در بعضی مواقع تا جایی پیش می‌رود که مانند نقاشی، به حروف بعنوان فرم محض نگاه شده است. شاید این دید در نقاشی مشکلی نداشته باشد، اما هنرمند گرافیست در روند کاربردهای روزمره، زیبایی را باسودمندی وگویایی ترکیب می‌کند تا بتواند ذائقه بصری انبوه مخاطبان خود را که اغلب شهروندان معمولی هستند، تغییر و ارتقا دهد. در این صورت است که بیننده و مخاطب با مشارکت فعال خود در فهم و خواندن خط جدید، تلاش می‌کند و این یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های تایپوگرافی در خط معاصر است.

از طرف دیگر، شاید هدف اصلی تایپوگرافی، سرعت بخشیدن به ارسال هرچه سریع‌تر پیام و برقراری ارتباط بصورت زبان بصری نسبت به نوشتار عادی باشد و مضمونی که از تایپوگرافی در اذهان جای گرفته، آن است که حروف را بصورت درهم ریخته روی کار قرار گیرند. در صورتی که تایپوگرافی چنین نیست. تایپوگرافی به معنای کشف ارزش‌های بصری حروف برای بیان مفهومی‌ جدید است و شاید به دلیل آنکه حروف چاپی فارسی به اندازه کافی دارای تنوع قلم و کاراکتر نیست، اهمیت هماهنگی شکل و حروف با موضوع، در جامعه ما بدرستی شناخته نشده و کمتر کسی به این نکته توجه کرده است. ولی بطور طبیعی، شکل حروف باید طوری انتخاب شود که دارای هماهنگی تصویری با محتوای آن باشد و در نتیجه درک مطلب برایش بهتر و مطبوع‌تر می‌شود.

تایپوگرافی فقط جابجا کردن خط کرسی حروف نیست و باید به ظرفیت‌های حروف الفبا آشنا باشیم. حروف فارسی بخاطر فرم خاصی که دارد برخلاف حروف لاتین، اگر فواصل بین حروف برداشته شود و بهم نزدیک یا به یکدیگر بچسبند، خوانایی خود را از دست نداده و می‌توان فرم‌های خاصی را از ترکیب فونت‌های امروزی براساس ترکیبات خوشنویسی گذشته بدست آورد. باید به این نکته توجه داشت که الفبا و حروف به عنوان نمادهایی که عهده‌دار بار فرهنگی و عاطفی هستند، چیزی فراتر از نمایش الفبایی حروف هستند و این تجربیات برای حروف‌چینی صفحات نیست، بلکه برای طراحی عنوان فیلم، کتاب، پوستر و … است.

پاول رند می‌گوید:

«بگذارید حروف حرف خودشان را بزنند. تایپوگرافی خوب آمیزشی از داشته‌ها و الهامات، هشیاری و ناخودآگاه، دیروز و امروز، وهم و واقعیت کار، و بازی و مهارت و هنر است.»

تاریخچه تایپوگرافی

عقیده عمومی بر این است طراحان وظیفه انتقال ذهنیات خود و پیام موضوع را در طرح‌هایشان بر تصویر و حروف قرار می‌دهند. امروزه خط، در روند تحولات جدید، وظیفه خود را خوانایی و سهولت نگارش نمی‌داند و کم و بیش به فرمی‌زیبا تبدیل شده است که در درجه اول مفهوم نوشته را قبل از خوانده شدن، بیان می‌کند.

گرافیک در بردارنده حوزه گسترده‌ای شامل پوستر، تایپوگرافی، نشانه، مصور سازی، صفحه آرایی و … که با عملکردهای خود یک پیام یا اطلاعات خاصی را به صورت بصری ارائه می‌کنند، است. امروز طراح گرافیک می‌کوشد تا با طراحی یا انتخاب علائم بصری و مجموعه تصاویر، رنگ و نوشتار و درکنار هم قرار دادن آنها، اثری خلق کند تا پیام مشخصی را به مخاطبین خویش منتقل سازد.

درباره تاریخچه تایپوگرافی و انواع آن در سایت هزار و یک بوم بیشتر بخوانید:

5

یک دیدگاه

  • سلام من یه سایتی پیدا کردم که میشه به سادگی از فونت های تایپوگرافی ای که گذاشته استفاده کرد و طرح ها و لوگوهای جذابی ایجاد کرد. من تونستم خیلی ساده لوگوتایپ های خوبی برای مشتریام درست کنم.
    آدرسش اینه: mimdesign.nafisfile.com

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]