تاریخچه گرافیک نقاشی هنرهای تجسمی

تایپوگرافی دیواری: گرافیتی

در طول زندگی بشر، رسانه گرافیک همواره بستر مناسبی برای اعتراضات اجتماعی و مدنی بوده، ازین رو از دو سو مورد توجه قرار گرفته است: اول به عنوان رسانه‌ای تاثیر گذار و نافذ برای حکومت و از نگاه دیگر به عنوان بستر مناسبی برای تراوشات ذهنی توده مردم جهت اعتراضات خیابانی و البته مقاومت در برابر نوع اول.

در رژیم‌های دیکتاتوری، تبلیغات انعکاس تفکر نظام حاکم است. در آلمان نازی، تبلیغات در جهت افکار حزب نازی و شمار بسیار اعضای آن بود. لهستان در دوره ای تعدادی طراح گرافیک را دعوت کرد تا برای اهداف دولت پوستر طراحی کنند. در سال ۱۹۴۱ بود که با پیوستن ایالات متحده به جنگ جهانی دوم، اداره اطلاعات با هدف انجام تبلیغات برای سربازان خط مقدم جبهه، اقدام به جذب طراحان گرافیک کرد. اعلان‌های مشهور سربازگیری بریتانیا تحت عنوان «کشورت به تو نیاز دارد»نیز نمونه‌ای دیگر از این تبلیغات حکومتی است. نمونه‌هایی که برشمرده شد، همه بیانگر حضور قدرتمند این رسانه و نقش بسزای آن را در حیات سیاسی دولت‌ها است.

7949541742_28f7f3d307_b-w600

پوسترها، بیلبوردها، پلاکاردها، نـئون‌ها و بطور کلی گرافیک خیابانی و تبلیغات در گذرگاه‌های عمومی‌ بدون وقفه مقابل دید شهروندان است. اما مقوله‌ای که میان انبوهی از تبلیغات غول‌پیکر شهری رفتاری ممتاز دارد و به عنوان سند تصویری مستند، بیان متفاوتی دارد و علاوه بر آن فراتر از یک عامل تزیینی عمل می‌کند، نوعی تایپوگرافی معترض و شورشی است که در اصطلاح لغت آن را «گرافیتی» یا دیوارنویسی می‌نامند.

گرافیتی به نوعی نشانه‌گذاری هدفمند توسط انسان روی سطوح مختلف اطلاق می‌شود، چه در محیط‌های شخصی و چه در اماکن عمومی. این پدیده به شکل اثری هنری، امضا یا نوشته ای خاص ظاهر می‌شود. وقتی این عمل بر خلاف رضایت صاحب ملک یا مسئول نگهداری آن محل یا سطح انجام گیرد جنبه وندالیسم یا اوباشگری پیدا می‌کند.

تاریخ ظهور این پدیده دست کم به یونان باستان و امپراطوری روم بازمی‌گردد. واژه گرافیتی هم معنا با واژه گرافیتو یا همان چیزی است که در ادبیات تاریخ هنر به آثاری که به روش خراش دادن روی سطوح پدید آمده اند نسبت داده شده است. لغت اسگرافیتو در هنر به معنی تکنیکی است که در آن با خراش دادن لایه بالایی رنگ باعث آشکار شدن لایه زیرین و پدید آمدن نقش مورد نظر می‌شوند. این واژه‌های انگلیسی از لغت ایتالیایی گرافیاتو -وجه وصفی گرافیار به معنی خراشیدن-مشتق شده‌اند. دیوارنگاران در گذشته و قبل از اختراع ماژیک‌ها و اسپری‌های رنگ نقوش مورد نظرشان را با استفاده از خراش روی سطوح مختلف ایجاد می‌کردند. این لغت در ریشه به واژه یونانی گرافین به معنی نوشتن می‌رسد. اما آنچه هنوز مشخص نیست مبدا زمانی است که واژه گرافیتی درباره این نشانه‌ها به کار گرفته شد.

26072_554-w600

بسته به نوع ناظران، درمورد این نوشته‌های دیواری و موضوعات طراحی شده، نظرات مختلفی وجود دارد: تخریب اموال عمومی، منبعی برای سرگرمی‌ و تفریح، زیباسازی شهرها و…آخرین دیدگاهی که ممکن است وجود داشته باشد این است که تایپوگرافی دیواری وسیله‌ای برای درک احساسات درونی و یا تمایلات سرکوب شده است.

آثار تایپوگرافی دیواری در سراسر شهر سعی در جلب توجه ما دارند، گاهی به ما توهین می‌کنند یا اگر در ترافیک بمانیم، برای دقایقی ما را سرگرم می‌کنند و گاهی نیز علیه اتفاقات نابه‌هنجار اجتماعی و سیاسی روز مقاومت می‌کنند.

انسان‌ها از دیرباز پیام شخصی خود را خواه مخفیانه و خواه آشکار، با خطاطی یا خط‌خطی و کنده‌کاری برروی سطوح آزاد شهر به جای می‌گذارد و سعی در بروز اعتراض خود دارند. در تایپوگرافی دیواری، انرژی و احساس سرشاری وجود دارد که از احساسات درون آزاد شده است. سرعت، نیرو، هیجان، حس آزادی و سرکشی، صراحت و جسارت در نوشتارهای دیواری به وضوح به چشم می‌خورد.

اگر بپذیریم که پیام گرافیک شهری، از سه بعد انتخاب محل، تکنیک و ابزار و محتوی پیام قابل بررسی است، گرافیتی از هر سه جنبه فرصتی برای اتود و چیدمان دوباره ندارد و در لحظه خلق می‌شود.

دیوارنویسی از لحاظ قواعد و قوانین شهری غیرقانونی است. در نتیجه طبیعت مخفیانه و سری بودن آن به نوبه خود، نوع ابزاری را که باید مورد استفاده قرار بگیرد تعیین می‌کند.

gr-w600

ابزاری کارآمد، سریع و قابل حمل نظیر اسپری‌های رنگ، کلیشه‌های دست ساز و قلم مو یا ماژیک‌هایی با نوک پهن و وزن و طنین حروف شعارهای دیواری، ورای اشگال و خطوط قدرتمند خود کارکردی جدای از مصارف تزیینی دارند و برخی گونه‌های آن پس از گذشت سال‌ها، هنوز قابل تأمل‌اند و به لحاظ ماندگاری،با آثار هنری گران‌قیمت زمان خود برابری می‌کنند.

در اینگونه تایپوگرافی، حروف عملاً هیچ اعتنایی به آرایش و طراحی محیط شهری ندارند، اما دارای فرم‌های فوق العاده نیرومند بوده، خطوط و اشکال حروف در نهایت آزادی و صداقت رسم می‌شوند و در نتیجه تأثیر تجسمی‌ قابل ملاحظه ای دارند.

دیوارنگاری‌ها می‌توانند به عنوان علامتی از کارهای تبه‌کاران به شمار آیند که محدوده‌های نفوذ آن‌ها را از یکدیگر جدا می‌کند. همچنین باید گفته شود که اختلاف نظر و مشاجره پیرامون دیوارنگاری میان مقامات حقوقی و قانون‌گذار و نیز مسئولان شهری از یک سو با کسانی که دیوارنگاری را شاید گونه‌ای از ابراز احساسات شهروندان تلقی می‌کنند، ادامه دارد. با این وجود گونه‌ها و سبک‌های متفاوتی از دیوارنگاری‌ها با سرعت زیاد درحال تبدیل شدن به شکلی ویژه از هنر هستند درحالی که بحث و گفتگو درباره ارزش آنها میان هواداران و مخالفانشان ادامه دارد.

در قرن بیستم و هم‌زمان با جنگ جهانی دوم، مشاهده درج نام و نشان گروه‌ها بر روی دیوارها تبدیل به امری عادی شد. در برخی مواقع این دیوارنگاری‌ها بسیار با دقت و هنرمندانه اجرا می‌شوند و سبک‌های متعددی به خود می‌گیرند. برخی از این آثار بار معنایی بیش‌تری را به دوش می‌کشند که ممکن است حاوی یک پیام اجتماعی یا سیاسی باشد که حتی با استفاده از افشانه‌های رنگی بر روی دیوارها، ساختمانها و قطارها رسم می‌شوند.

به تازگی یک شیوه تأثیرگذارتری از درون گرافیتی‌های برخاسته از درون جنبش‌های زیرزمینی و نامرتب گذشته گسترش پیدا کرده است. البته گرایش آن از موضوعات سیاسی فاصله گرفته است، اما با شیوه‌ای مبتکرانه در ترکیب‌بندی حروف و چیدمان سمبولیک عناصر بصری، دنباله‌روی قوانین و رفتار ناب و شیوه غنی گذشته خود است تا ضمن توجه به خواسته‌های زمان، کیفیت بصری خود را حفظ نماید و مهم‌تر اینکه در القای منظور خود هوشمندانه و به درستی عمل کند.

پیام حروف برروی دیوار گاه مقاومت و اعتراض است، اعتراض در برابر اعتیاد، ایدز، فقر، فحشا، نسل‌کشی، تخریب محیط زیست، آزار کودکان، ناتوانی سازمان‌های جهانی، رفتارهای غیرانسانی و جنگ.

با تمام خصوصیاتی که اشاره شد، می‌توانیم تایپوگرافی در دیوارهای شهر را یکی از مؤثرترین و رساناترین جلوه‌های ارتباط بشر نیازمند به توجه و ارتباط بدانیم، خواه این حروف ما را بخنداند، خواه بگریاند، یا درمقابل ما اعتراض و شورش کنند.

0

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]