فرش

پیش درآمدی بر فرش فارس

استان فارس در انتهای جنوب شرقی دامنه‌های زاگرس که بتدریج از ارتفاع آنها کاسته می‌شود، قرار دارد. منطقه ساحلی آن بسیار گرم و نیمه بایر است. نواحی داخلی آن کوهستانی بوده و دارای دره‌های حاصلخیز و آب و هوای بسیار خوب و مطبوع است. صادرات اصلی این استان را پشم و پوست، بادام، کتیرا و تنباکو تشکیل می‌دهد، ولی یکی از اقلام صادرات این منطقه که شهرت جهانی دارد قالیچه‌های به اصطلاح شیرازی است. فرش فارس را بهتر بشناسید.

طبق برآوردی که به عمل آمده در حدود یک سوم ساکنان استان فارس چادرنشین‌اند. زندگی ایلات از راه گله داری تامین می‌شود، به طوری که گوسفند و بز و شتر و اسب از فرآورده‌های اصلی این استان به شمار می‌رود. از طرف دیگر روستاییان به کشت جو و برنج و به و ارزن و تنباکو و بادام و کتیرا و میوه‌های عالی سرگرم‌اند. 

فرش فارس

سوابق تاریخی فرش فارس

آنچه از فرش‌های کهن فارس به ما رسیده است به ندرت قدمتی پیش از سیصد سال دارد. اینکه در فارس باستان فرش بافته می‌شده است، تنها به مدد منابع مکتوب به اثبات می‌رسد. اسناد و مدارک فراوان گواه آن است که فرشبافی فارس، خواه قالی گره بافته خواه گلیم، دست کم دوازده قرن پشت سر دارد.

کهن‌ترین سندی که در آن از فرش فارس یاد شده، صورت اموال خزانه هارون الرشید عباسی است که پس از مرگ او به سال ۱۹۳ هجری فراهم آمده است. در خزانه فرش خلیفه هزار بساط (فرش گره بافته) ارمنی … سیصد بساط دشت میشان … پانصد بساط طبیری …. و هزار بساط بافت دارابجرد بوده است.

از سده چهارم هجری به بعد، مدارک مکتوب که دلالت بر گستردگی دامنه فرشبافی فارس داشته باشد فراوان است.

اصطخری، جغرافی نویس و مورخ مشهور سده چهارم، که خود از فارس برخاسته، گوید که:

«از جهرم افکندنی‌های نیکو خیزد         و از غند جان بساط‌ها و برده‌های نیکو خیزد»

به اندک زمانی، مؤلف ناشناس کتاب پارسی حدود العالم من الشرق الی المغرب (۳۷۲ ه. ق) از پی اصطخری می‌آید و صریح‌تر و دقیق‌تر از او، اقسام گوناگون فرش‌های فارس را بر می‌شمرد. صاحب حدود العالم تصریح دارد که از پارس بساط‌ها و فرش‌ها و زیلوها و گلیم‌های با قیمت خیزد. این عبارت، شاید برای نخستین بار آشکار می‌کند که فرش به طور اعم و بساط بطور اخص دلالت بر قالی گره بافته دارد که از زیلو و گلیم بی‌گره ممتاز است.

در دهه‌های ۱۷۸۰ – ۱۷۹۰ میلادی، بازرگانان کمپانی هند شرقی در ایران بطور منظم فراهم بودن فرش‌های صادراتی را در بندر بوشهر گزارش می‌کنند، که قرن‌ها (تا حدود پنجاه سال پیش) بندرگاه اصلی برای صدور دستبافت‌های فارس بود.

ابعاد فرش فارس

در بین این قالی‌ها، مطلوب‌ترین و مرجح‌ترین اندازه، همان قطع سجاده‌ای (۲۰/۱*۹۰/۱متر) و یا قطع متوسط (۸۰/۱۸۰/۲ یا ۴۰/۱*۳۰/۲) است. قالی‌های شیرازی که اندازه آنها از ۳*۲ متر تجاوز کند، بسیار نادر است.

رنگ‌بندی و رنگرزی

در مورد رنگرزی حتی در قالی‌های جدید و متداول فارس، فقط از رنگ‌های طبیعی استفاده می‌شود. در مورد قالی‌ها اشاره می‌کنیم که رنگ آبی بخصوص برای زمینه حالت چیرگی دارد و پس از آن، رنگ‌های قرمز و بلوطی قرار می‌گیرند و بدنبال آنها – ولی به مقدار خیلی کم – رنگ‌های سفید، آبی روشن و بنفش قرار گرفته‌اند.

قالی‌های قدیمی‌تر از طریق مایه‌های زنده‌تر رنگ‌ها و درخشندگی پشم‌ها ،تفاوت خود را بروز می‌دهند. در قالی‌های امروزی فارس رنگ‌های تیره غالب‌ترند.

1

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]