فرش

ساختار قالی فارس

بیشتر قالی‌های کهنه فارس تار و پودشان از پشم است و تار و پود نخی تنها در مناطقی مانند کوهستان داراب و اقلید و آباده فراغه و بخشی از نی ریز متداول بوده است، بخصوص در قالیچه‌های ریز بافت از آن استفاده می‌شود. ساختار قالی فارس را بیشتر بشناسید.

ساختار قالی فارس

رشته‌های تار در دستبافی تمام پشم و نیز در آنها که ریشه ابریشمی دارند، رنگ نمی‌شود؛ بنابراین رنگ طبیعی پشم ریشه همیشه نمایان است.

بخش اعظم قالی‌های عشایری دو پوده و نزدیک به نیمی از قالی‌های روستایی یک پوده است؛ که اغلب به صورت رنگ شده در بافته‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. به همین جهت بیشتر قالی‌های قشقایی، بهارلو و عرب دارای پود قرمز رنگ و بیشتر پود قالی‌های نی ریزی به رنگ سفید و پود آباده‌ای‌ها به رنگ آبی و پود لری به رنگ مشکی و قهوه ای و خرمایی است.

واحد اندازه گیری طول در بین عشایر قشقایی قل است که از نوک انگشتان تا آرنج بافندگان حدود ۵۰ سانتیمتر است.

ابعاد قالی‌هایی که عشایر برای بازار بخصوص منطقه گرمسیری تولید می‌کنند به اصطلاح شش قل، یعنی حدود ۳۰×۶۰ یا ۱،۵×۳ متر است.

اسلوب بافت قالی فارس در هر ایل و طایفه (و البته در تقسیمات فرعی طایفه‌ای) و در هر ناحیه فرق می‌کند. تفاوت‌های اسلوبی به نوع و ساخت دستبافت هم بستگی دارد؛ با اینهمه، در سرتاسر این اقلیم، بافندگی در انحصار زنان است.

جز گبه‌های دورو جملگی دستبافت‌ها بر دارهای زمینی / افقی بافته می‌شود؛ در چند دهه اخیر شماری اندک از کارگاه‌های بافندگی تجارتی به دار عمودی روی آورده‌اند. قالی‌ها و قالیچه‌های فارس عموما دو پوده است مگر گبه که قاعدتا هم پرز بسیار بلند و هم بیش از دو پود است. در غیر این صورت، فرش را قالی – گبه می‌خوانند که به طرح و نقش گبه است ولی دو پود بیش ندارد و به همین سبب معمولا فاقد نرمی و لختی گبه اصل است.

در بخش اعظم گلیم‌های فارس پودهای رنگی – که در هر دو رویه دستبافت نقش‌ها را پدید می‌آورند – به اسلوب منقطع بافته می‌شوند و شکاف باریکی هر پاره رنگ را جدا می‌کند.

شماری اندک از گلیم‌های لری را به شیوه‌ای بافته‌اند که پودهای رنگی گرداگرد تار همجوار پیچیده و شکاف میان پودهای منقطع را به هم دوخته است.

گلیم‌های فارس دامن‌های پهنی در سر و ته دارد که آنها را شبکه زنی گویند و به طرح و نقشی که با طرح و نقش زمینه گلیم فرق دارد. پهنای شبکه زنی به تناسب اندازه گلیم و کیفیت و ظرافت بافت فرق می‌کند.

شبکه زنی گلیم‌های قشقایی اکثرا آراسته به نوارهای شطرنجی ونی یا نوارهای گلیمبافی است که نقوش پیوسته پر و خالی زینت بخش آن است؛ نوارهای ونی همواره به اسلوب سوزن دوزی دو لایه و دو رو بافته می‌شود که پودهای رنگی در هر رویه معکوس روی دیگر است؛ میان نوارهای منقش یا چند نوار باریک یکرنگ قرار می‌گیرد یا نوارهایی با نگاره‌های مکرر ریز نقش دورنگ به شیوه نگاره‌سازی مثبت و منفی.

لرهای فارس عموما نوارهای باریک رنگارنگ را پیاپی می‌بافند و گهگاه نوارهای ونی را در شبکه زنی گلیم‌های خود به کار می‌برند.

از انواع دیگر فرش‌های بی‌گره، جاجیم را نام باید برد که برخلاف گلیم – که تارهایش دیده نمی‌شود – به مدد تارهای رنگارنگ نقش می‌پذیرد، و گاه نیز تار و پود هر دو نقش آفرینند. به اقتضای مسیر قائم تارها، طرح‌های جاجیمی همواره راه راه قائم است و هر نوار به یک رنگ، مگر آن که از پودهای رنگی هم بهره برده باشند که در این صورت بخش‌هایی از هر نوار به شکل چهار گوش‌ها یا سه گوش‌های دو رنگ در می‌آید.

جاجیم‌های فارس را در دو قطعه باریک جدا از هم می‌بافند و سپس در امتداد قائم به هم می‌دوزند. جز گلیم و جاجیم، که بافتن آنها کمابیش عمومیت دارد، انواعی دیگر از بی‌گره در فارس بافته می‌شود، به مقدار اندک و نه در همه جا. جاجیم پر نقش به اسلوب پود پیچی از این شمار است و به منظور بهره وری از پودهای اضافی بافته می‌شود، و دستبافتی بنام شیرکی مکملی که بر رویه آن نقش‌ها را پدیدار می‌کنند در پشت دستبافت رها می‌شوند و ریشه وار آویز از عرب‌های یکجانشین در سر چهان و مردمان فارسی زبان همین ناحیه دست اندرکار شیرکی که طرح و نقش اغلب آنها شبکه سرتاسری لوزیهای رنگارنگ است، و گهگاه به همان گره بافته‌های ایلات عرب.

1

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]