فرش

طرح‌های رایج در قالی‌های استان فارس

درباره ساختار و پیشینه قالی‌های استان فارس پیش از این صحبت کرده بودیم. حالا می‌خواهیم با طرح‌هایی که در این قالی‌ها رایج‌ترند، بیشتر آشنا شویم. با ما همراه شوید.

طرح‌های رایج در قالی‌های استان فارس

نقشمایه‌ها و نگاره‌هایی که بیش از همه در قالی‌های استان فارس به چشم می‌خورد به ده گروه تقسیم می‌شود که ترتیب تقدم آنها در اینجا نشان دهنده میزان بسامدی و فراگیری آنها است. هر گروهِ شاخه‌ها و گروه‌هایی فرعی و مشتقات بیشمار دارد، که برخی چندان ساده و خلاصه شده‌اند و سبک و شیوه پذیرفته‌اند به گونه‌ای که اصل آنها را به نگاه نخست نمی‌توان بازشناخت.

گروه‌های اصلی ده گانه بدین شرح است:
  • نگاره‌های مرغی و کله مرغی
  • نقشمایه‌های گیاهی
  • نگاره‌های بته‌ای
  • نقوش جانوری (چهارپایان)
  • مشتقات سواستیکا یا گردونه خورشید
  • انواع گل‌ها
  • ستارگان
  • شکل‌های شطرنجی
  • نقشمایه‌های دندانه دار برگ / ماهی سان
  • آرایه‌های چهاربازویی میانه ترنج‌ها

طرح‌های رایج در قالی‌های استان فارس

طرح های رایج در قالی شیراز

با وجود اینکه قالی‌های شیراز توسط جمعیت‌هایی بافته می‌شوند که دارای بنیادهای گوناگونی‌اند، اما در غالب موارد، این قالی‌ها دارای ویژگی‌های مشترکی به شرح زیرند:

  • چیرگی سبک هندی بر تمام نقش‌ها
  • زمینه اکثر قالی‌ها بدون لچک است و در مرکز آن یک تا سه ترنج لوزی یا شش ضلعی متصل به هم قرار دارد.
  • حاشیه یا که از سه تا هفت قاب تشکیل شده است با برتری نقوش هندسی شده (مثلا: ستاره‌های هشت گوشه، هشت ضلعی‌های شقه شده، لوزی‌هایی که خط محیطی آنها به صورت پلکان است. برگ‌های دندانه دار، یا اینکه نقش‌هایی بنام اشگالی که از مجموعه‌ای لوزی تشکیل شده و از طریق طارمی‌های الوان به همدیگر متصل شده اند)
  • وجود یک نوار گلیم بافت آبی و قرمز یا بلوطی، به خصوص در قالی‌های قدیمی.

برای اینکه تشخیص هویت این قالی‌ها دقیق‌تر باشد، به نشانه‌ها دیگری نیز اشاره می‌کنیم: در اکثر موارد، خطوط محیطی ترنج‌ها از خطوط صاف تشکیل نشده است بلکه از خطوط دندانه‌ای یا چنگک دار بوجود آمده‌اند. در قالی‌های قدیمی‌تر، زمینه قالی به رنگ آبی نیست بلکه با خطوط هاشوری رنگارنگ، شقه شقه شده.

معمولا، درون ترنج‌ها، لچک‌ها و حتی خود زمینه قالی مملو از مجموعه‌ای از نقش‌های استلیزه‌ای است که با داشتن سبک هندسی، نقش قالی‌های قفقازی را تداعی می‌کنند. از بین این نقش‌ها، بوته‌های درخچه‌ای گل‌دار، حیوانات کوچک، ستارگان، چند ضلعی‌ها، پرندگان و بخصوص، نقش خروس را مشاهده می‌کنیم. نقش مار، به صورت استلیزه شده آن، به کرات به شکل یک حرف S بزرگ ظاهر می‌شود و این همان نقشی است که در قالی‌های قفقاز نیز دیده می‌شود.

نقش بته میری نیز غالبا اقتباس شده است. این نقش را در متن این قالی‌ها، اکثرا درون نقش خروس می‌بینیم. در قالی‌های شیراز، بته‌ها ایفاگر نقش نمادینند.

بعلاوه، آنها گاهی نیز تشکیل عناصر پُر کننده زمینه را می‌دهند. بنابراین بته‌ها یا به شکل و سبک هندسی یا به شکل و سبک طبیعی در کنار سایر نقش‌ها خود را جلوه گر می‌سازند.

ضمنا همین بته‌ها در قالی‌هایی که عاری از لچک‌ها و ترنج مرکزی هستند، مورد استفاده وسیع تری پیدا می‌کنند که غالبا نیز انحصاری است (نقش تکراری، که در تمام زمینه قالی پراکنده می‌شوند). مثلا در بعضی از قالی‌های قدیمی قشقایی، بته‌ها را در ردیف‌های منظم روی نوارهایی به رنگ‌های گوناگون و به هم چسبیده‌ای گذشته‌اند.

1

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]