فرش

فرش کردی – طرح و نقش، تار و پود و گره، رنگ و پشم

فرش کردی حاصل دست قالی‌بافانی است که از شهرهای قوچان، شیروان، بجنور، درگز به مناطق مرکزی کشور کوچ داده شده‌اند. در ادامه با این فرش و ساختار و ویژگی‌های آن بیشتر آشنا می‌شویم.

اهالی قوچان در اصل شاخه‌ای از کردها هستند (تیره‌های زعفرانلو، شاولو) که از چند قرن پیش از کردستان و قفقاز به شمال مشهد کوچانیده شده و در این شهر و اطراف آن ساکن شده‌‌اند.

طرح‌ها و اسلوب‌های بافندگان آنها که در اصل متأثر از نقوش و روش‌های بافندگی قفقاز بوده، به لحاظ مجاورت با ترکمن‌ها و بلوچ‌ها از سنت‌های متداول در قالیبافی این اقوام نیز به حکم همجواری برداشت‌هائی نموده است و در میان بافته‌های آنها نیز دیده می‌شود. گاهی در دو سر قالیچه‌های قوچانی به گلیم بافت‌های سوزندوزی شده عریضی تا حدود۵۰ سانت برمی‌خوریم که کیفیتی است اقتباسی از روش‌های بافندگی ترکمن‌ها.

فرش کردستان برخلاف نقوش اسلیمی که دارای انحنا است، دارای نقش‌های هندسی و زاویه‌دار است. به طور کلی در بافته‌های کردی با یک نگاه بلافاصله تقسیمات اصلی هندسی به چشم می‌خورد، اما هزاران سطح و فرم متنوع که هر کدام نماد انتزاعی عنصر یا ماجرائی پیرامونی است، با تلفیق مربع و مثلث ایجاد شده و بهترین راه تمیز بافته‌های اصیل کردی از سایر بافته‌ها، کنار گذاشتن آنهایی است که در ساختارشان نقوش منحنی و مشتقات دایره موجود است.

در ساختار نقوش فرش کردی اصیل هیچ الگوئی نبوده که به عنوان نقشه استفاده شود، به همین دلیل بافنده همچون نقاش، نقوش را ذهنی به‌وجود می‌آورد.

طرح و نفش فرش کردی

نقشه‌ها و طرح‌های کردی بیشتر ذهنی‌اند. گاهی به نام محل‌هائی که این فرش‌ها در آنجا بافته شده‌‌اند، نامیده می‌شوند و گاهی اوقات نام افراد صاحب نفوذ محلی را به خود می‌گیرند، البته به علت استفاده نکردن از نقشه بعضا اشتباهات تصویری در بافته‌های آنان دیده شده و بافته‌های آنان کاملا متقارن درنمی‌آید.

برخی از نقوش موجود در بافته‌های کردی مستقیما از عوامل طبیعی الهام گرفته شده‌اند اما طوری تغییر یافته‌اند که به سختی قابل شناسائی‌اند. آن دسته از نقوش متن کادر که شبیه اچاری با دسته بلند است، شاید مارهایی باشند که نقوش نمادین مرکز را مورد هجوم قرار داده‌اند و به افسانه‌های قدیم درباره اژدها یا همان ضحاک مربوط شوند.

رنگ و رنگ‌بندی فرش کردی

رنگ‌های متنوع بافته‌های کردی از وقار و تنوع و هماهنگی رنگ طبیعت مایه گرفته است. اگر چه بافنده کرد برای تخلیه هیجانات درونی به شکلی ناخودآگاه رنگ‌های متضاد را در کنار هم قرار داده اما این امر به یکپارچگی فضای بافته لطمه نزده نظامی هماهنگ و سازگار نگاه داشت.

در این بافته‌ها اگرچه فرم‌ها تقریبا قرینه‌اند؛ اما پراکندگی رنگ از این اصل پیروی نکرده بیشتر گلیم و فرش‌های کردی به شکل مستطیل طویلی است.

طرح‌های بافته‌های کردی عبارتند از: محرمات،حوضی، موزائیکی، گل شفتالو، لوزی (سوزنی بافت). یکی از انواع بافته‌های کردی طرح سوزندوزی جل اسب با نقوش حیوانی یا هندسی است.

تار و پود و گره فرش کردی

دارهای قالی بافی کردها افقی است، بنابراین نمی‌توانند فرش‌هائی با اندازه‌های بزرگ بافت. در بین بافندگان کردی بیشتر گره ترکی مورد استفاده قرار می‌گیرد. تعداد گره در واحد سطح برحسب نوع فرش بسیار متغیر است، در فرش‌های ایلی تعداد آن کمتر است و بنابراین بیشتر بافته‌های کردی درشت بافت هستند و ضخیم و خشن

گره فرش‌های قوچانی از نوع ترکی و تار و پود آنها اغلب از پشم است. رنگ‌های مصرفی در رنگرزی الیاف این فرش‌ها بیشتر در مایه‌های آبی تیره، قهوه‌ای بژ و عاجی با کمبود چشمگیری از رنگ قرمز است.

ابعاد دلخواه بافندگان قوچانی دو ذرعی و کلگی است. از فرش‌های معروف قوچانی، فرشی است به نام فرش امام قلی که در منطقه‌ای به همین نام بافته می‌شود. قالی‌های اصیل آنها از نوع قالی‌های کردی ایران است، اما ویژگی نوع پشم مصرفی باعث گردید که تغییراتی در کیفیت بسیاری از این قالیچه‌ها به‌وجود آید.

لذا تفاوت زیادی بین قالی‌های غرب کشور (کردستان) و قالی‌های کردی شمال خراسان وجود دارد. اما متاسفانه مناطق شمال خراسان به‌ویژه قوچان، در طی چند دهه گذشته از بافت سنتی و اصیل خود جدا شده‌اند و امروز با گرایش قالی‌های سبک نایین کاشان و حتی کرمان با کمترین کیفیت به تولید قالی‌های ارزان قیمت اشتغال دارند.

علی‌رغم استفاده از طرح‌های مذکور کلیه ویژگی‌های بافت آنها نظیر نوع گره، نحوه شیرازه بافی، چله کشی، ابعاد، و . . . کاملا منطبق با قالی‌های مناطق جنوبی‌تر، مانند مشهد، سبزوار و نیشابور است.

4

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]