تاریخچه معماری هنرهای تجسمی

تاریخ هنر جهان – دوره پارینه سنگی

تاریخ هنر با این سؤال‌ها شروع می‌شود، انسان از چه زمانی به آفرینش هنری دست زد؟ چه انگیزه‌ای باعث آن بود؟ نخستین دست ساخته‌ها چه بودند؟ پاسخ روشن به این سؤال‌ها آسان نیست و هر پاسخی را باید با احتیاط پذیرفت. باستان شناسان بنا به شواهدی حضور انسان روی زمین را تاچند میلیون سال پیش به عقب می‌برند.

شواهد زمین شناسی نشان می‌دهد که در اواخر دورهٔ پارینه سنگی حدود ۱۰،۰۰۰ تا ۷۰،۰۰۰ سال پیش از میلاد، آب و هوای کره زمین تغییر کرده و سردتر شده است، این تغییرات در اروپا شدیدتر بود و بر نحوهٔ زندگی انسان و حیوانات اثر گذاشت و باعث شد در بعضی جاها انسان‌ها به غارها و پناهگاه‌ها روی آوردند و سعی کنند نیازمندی‌های خود را با این تغییرات هماهنگ سازند. گروه‌های انسان‌های غارنشین از طریق شکار و جمع آوری غلات زندگی می‌کردند، مردها اغلب به شکار حیوانات و زن‌ها هم به جمع آوری دانه‌ها و ریشه‌های گیاهان وحشی، مواظبت از کودکان و سالخوردگان، نگهداری آتش و پخت و پز می‌پرداختند.

اثر رد پای انسان حدود سه و نیم میلیون سال پیش، تانزانیا، آفریقا

اثر رد پای انسان حدود سه و نیم میلیون سال پیش، تانزانیا، آفریقا

این جوامع برای ادامه زندگی به ابزار کار نیاز داشتند که مهمترین ابزار آنها سنگ بود. به همین خاطر این دوره را «عصر سنگ» نام گذاری کرده اند. مهمترین ابزار، سنگ‌های مُشته‌ای و نوک تیزی بود که از طریق شکستن سنگ‌های بزرگ‌تر به دست می‌آمد. مشته‌ به نوعی ابزار سنگی مدور یا مخروطی که رأس آن تیز و بُرنده می‌شده و در مشت جا می‌گرفته، گفته می‌شود.

مجموعه ابزارهای سنگی با قدمتی بیش از سه میلیون سال

مجموعه ابزارهای سنگی با قدمتی بیش از سه میلیون سال

در این دوره انسان با شناخت دقیق‌تر دنیای پیرامون، ساخت ابزار کارآمدتر را فرا گرفت و برای تأمین نیازهای مادی تلاش بیشتری از خود نشان داد و سعی کرد خواسته‌ها و نیازهای خود را به شکل نقاشی، حکاکی روی سنگ و ساخت پیکره بیان کند و پیش از آنکه به مدد ذوق، هنرمند شود بر اثر نیاز، صنعتگر شد.

در حدود ۳۵،۰۰۰ سال پیش از میلاد نخستین دست ساخته‌های انسان ظاهر و به تدریج کیفیت ساخت آنها بهبود یافته و در فاصله ۱۵،۰۰۰ تا ۱۰،۰۰۰ سال پیش از میلاد به بالاترین حد کیفیت رسیدند.

شکار ماموت

شکار ماموت

در دورهٔ پارینه سنگی مهمترین وظیفه گروه‌های انسانی شکارگر شناخت خصوصیات حیوانات و چگونگی شکار آنها بود و بهترین راه بیان نیازها و انتقال فکر، تصویر بوده است. از این رو نخستین و جالب‌ترین آثار هنری انسان که مورخان هنر، آنها را «آغاز هنر» اعلام می‌کنند، تصاویر جانورانی نظیر گاو، اسب، گوزن، آهو، ماموت، گراز و غیره است که بر سطح دیوار غارها و پناهگاه‌های ناحیه آلپ در اروپا با رنگیزه‌های معدنی مانند گِل اُخرا و خاک سرخ یا سیاه (دوده زغال یا سوخته استخوان مخلوط با پیه جانوران) نقاشی یا کنده کاری شده اند.

نقش اسب، غار لاسکو، فرانسه، حدود ۱۵،۰۰۰ تا ۱۰،۰۰۰ سال پیش از میلاد

نقش اسب، غار لاسکو، فرانسه، حدود ۱۵،۰۰۰ تا ۱۰،۰۰۰ سال پیش از میلاد

مشهورترین این تصاویر بر دیوارهای داخلی و سقف غارهای آلتامیرا و لاسکو در فاصله ۱۵،۰۰۰ تا ۱۰،۰۰۰ سال پیش از میلاد کنده، نقاشی و یا تراشیده شده اند. بعضی از آنها مثل تصویر گاو وحشی زخم خورده، بسیار زنده و واقع نما است. خطوط کناره نما و سایه اندازی ظریف و ماهرانه و استفاده از برجستگی‌های سنگ‌ها سبب نمایش حجم و برجستگی‌های اندام جانور شده و با وجود اینکه تصویر اسب و گاو نیم رُخ هستند، برای بُعد نمایی، دو گوش اسب و دو شاخ گاو نشان داده شده است.

گاو وحشی زخمی، غار آلتامیرا، اسپانیا. حدود ۱۵،۰۰۰ تا ۱۰،۰۰۰ سال پیش از میلاد

گاو وحشی زخمی، غار آلتامیرا، اسپانیا. حدود ۱۵،۰۰۰ تا ۱۰،۰۰۰ سال پیش از میلاد

امروز عقیده بر این است که این تصاویر جنبه تزیینی نداشته و هدف از ایجاد آنها، بخشی از آیین جادو و باروری بوده، زیرا تعدادی از این غارها مثل لاسکو و آلتامیرا، برای سکونت مناسب نبوده و از آنها برای انجام مراسم مذهبی استفاده می شده است. آنها بر این تصور بودند که با ترسیم شکل جانور روح آن را به تصاحب در می‌آورند.

نقاشی‌هایی که در نقاط پنهان و دور از دسترس درون غارها انجام شده، از دقت زیادی برخوردارند و خصوصیات رفتاری حیوانات اعم از حرکات و حالات آنها بسیار طبیعت گرایانه نمایش داده شده اند. به نظر می‌رسد این نقاشی‌ها مربوط به آیین‌های باروری (دعا برای زاد و ولد) بوده و حیواناتی که در ترسیم کمتر به آنها دقت شده، مربوط به جادوی شکارند.

در نقاط دیگر جهان آثاری به این قدمت و پیشرفت که از نظر کمیت و کیفیت با آثار اروپایی قابل مقایسه باشد به دست نیامده است. در آسیا و ایران هم نقاشی‌ها و نقش‌کندهای (حکاکی‌های روی سنگ) پناهگاهی و صخره‌ای شناسایی شده‌اند، اما نسبت به نمونه‌های اروپایی جدیدتر و متعلق به دورهٔ نوسنگی و بعد از آن هستند.

هنر این دوره محدود به نقاشی‌ها نیست بلکه تعداد قابل توجهی پیکرک انسانی و حیوانی از جنس استخوان، سنگ و گِل و حکاکی نقش حیوانات روی عاج، استخوان و غیره نیز به دست آمده‌اند که بعضی از آنها واقع گرایانه‌اند.

الهه لسپوگ، Lespugue فرانسه، عاج ماموت، حدود ۲۳،۰۰۰ سال پیش از میلاد

الهه لسپوگ، Lespugue فرانسه، عاج ماموت، حدود ۲۳،۰۰۰ سال پیش از میلاد

3

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]