تاریخچه معماری هنرهای تجسمی

تاریخ هنر جهان – دوره نوسنگی یا روستانشینی

از حدود ۱۰،۰۰۰ سال پیش از میلاد مجددا شرایط آب و هوایی در بعضی مناطق جهان تغییر کرد و هوا گرمتر شد و انسان‌ها زندگی در غار‌ها و پناه گاه‌ها را ترک و زندگی در دشت‌ها را آغاز کردند و دورهٔ پارینه سنگی به تدریج خاتمه یافت و انسان دورهٔ تازه ای از زندگی خود را شروع و شیوهٔ هنری جدیدی بنا نهاد. این دورهٔ تازه عهد نوسنگی یا عهد دهکده نشینی نامیده شد.

کوزه سفالی ۳۴۵۰ تا ۳۳۰۰ سال پیش از میلاد، مصر

کوزه سفالی ۳۴۵۰ تا ۳۳۰۰ سال پیش از میلاد، مصر

دورهٔ نوسنگی دومین دوره از ادوار تاریخ تحول زندگی انسان است. این نامگذاری به این علت است که انسان در آغاز این دوره نه تنها در ساخت ابزارهای سنگی تحولی به وجود آورد و آنها را کارآمدتر کرد، بلکه کم کم زندگی مبتنی بر شکار و گردآوری غذا را ترک و زندگی کشاورزی و دامپروری را آغاز کرد.

یافته‌های باستان شناسی اواسط هزاره چهارم (حدود ۳۵۰۰ پیش از میلاد) نشان می‌دهد که اوضاع اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی دهکده‌های آسیای جنوب غربی و شمال آفریقا (مصر) بسیار بهبود یافته بود. دهکده‌ها بزرگتر شده و بر جمعیت افزوده شده بود دست ساخته‌ها متنوع تر شده و کیفیت ساخت اشیاء بهبود یافته و داد و ستد گسترده تر شده و نخستین اشکال نگارش نیز ابداع شد با این رخدادها بعضی از این مناطق در آستانه تمدن شهرنشینی و آغاز حکومت‌ها قرار گرفتند.

هنر نوسنگی در آسیا

در فاصله ۱۰،۰۰۰ تا ۶۰۰۰ پیش از میلاد گروه‌های انسانی ساکن در دامنه‌های زاگرس، جنوب آناتولی (ترکیه) و فلسطین (سوریه و اردن) کاشت گندم و جو و پرورش گوسفند را فرا گرفتند و نخستین دهکده‌های عصر نوسنگی در نقاطی از ایران، عراق، ترکیه و فلسطین شکل گرفتند.

در تپه سنگ چخماق (نزدیک شاهرود)، تعدادی ظروف سفالی بزرگ که برای نگهداری مواد غذایی ساخته شده اند، به دست آمده که بعضی از آنها به شکل خانه ساخته شده اند. از روی این ظرف که به شکل ماکت (الگو) ساخته شده می‌توان به شکل خانه‌ها پی برد.

ونوس تپه سراب، کرمانشاه، حدود ۶۰۰۰ سال پیش از میلاد، موزه ملی ایران

ونوس تپه سراب، کرمانشاه، حدود ۶۰۰۰ سال پیش از میلاد، موزه ملی ایران

کاوش‌های باستان شناسی نشان می‌دهد که روند روستانشینی در اغلب مناطق قاره آسیا و شمال آفریقا مصر گسترش یافته است همزمان با شروع روستانشینی، فن خانه سازی، نخ ریسی، بافندگی و سفالگری و … ابداع شد انسان عصر نوسنگی فاقد پیشینهٔ هنری نبود بلکه نقاشی،کنده کاری، تندیس سازی، خراطی و فن پرداخت سنگ‌های زینتی را از دورهٔ پارینه سنگی می‌شناخت. در این دوره انسان مانند عصر پارینه سنگی تنها به طبیعت وابسته نبود بلکه بخشی از نیازهای خود را از طریق دامداری و کشاورزی تأمین می‌کرد و فرصت اندیشیدن داشت و از این فرصت برای بهبود وضعیت زندگی خود استفاده کرد.

تپه سنگ چخماخ، شاهرود

تپه سنگ چخماخ، شاهرود

در طول دورهٔ نوسنگی مردها علاوه بر کار کشاورزی به شکار نیز می‌پرداختند زن‌ها علاوه بر زاد و ولد به بافندگی، سفالگری و کشاورزی نیز اشتغال داشتند و به همین خاطر در نزد خانواده از احترام برخوردار بودند. وجود تعداد قابل توجهی تندیس‌های زنانه در محوطه‌های دورهٔ نوسنگی نشان از اهمیت زنان در زندگی روزمره دارد و از این تندیس‌ها به عنوان الهه مادر تعبیر می‌شود که نماد زاد و ولد و تداوم زندگی هستند.

گلدان سفالی ، مصر، ۳۵۰۰ سال پیش از میلاد

گلدان سفالی ، مصر، ۳۵۰۰ سال پیش از میلاد

در اوایل هزاره چهارم پیش از میلاد با ابداع چرخ سفالگری، سفال‌ها از تقارن منظمی برخوردار شده و نقاشی روی سفال از اهمیت برخوردار می‌شود. سفال‌ها در آغاز دارای نقوش هندسی (خطوط موازی، عمودی، زیگزاگ، موجی و شطرنجی و …) بودند و این نقش‌ها با رنگ‌های سیاه یا قرمز روی آنها رسم می‌شدند. اندکی بعد تصویر انسان، پرندگان، چهارپایان و ستارگان نیز رایج شد.

شیوه تصویر نگاری موجودات، ساده، خلاصه شده و دو بُعدی هستند و بدن موجودات به شکل هندسی و در بعضی موارد روی اجزای بدن اغراق می‌شود مثل شاخ‌ها، به همین خاطر تصاویر از واقع نمایی و طبیعت گرایی به دور هستند آثار و اشیای هنری به جا مانده از دورهٔ نوسنگی در نقاط مختلف دنیا همزمان نیستند و از نظر نوع با هم متفاوتند. برای نمونه در ایران و عراق سفال و در فلسطین جمجمه‌های یادبودی و در انگلستان سنگ افراشت‌ها (سنگ‌هایی که به صورت عمودی روی زمین قرار گرفته است) باقی مانده اند.

در اریحا (دهکده ای در کشور اردن) پرستش جمجمه مانند برخی جوامع بومی آفریقا رایج بود، در این محل تعدادی سردیس آدمی که سیمایی نافذ و پر حالت دارند و به هزاره هفتم و ششم پیش از میلاد تعلق دارند، کشف شده است هنرمندان اریحا جمجمه را از بقیه اسکلت جدا می‌کردند و با گچ رنگی دوباره آن را به شکل سر آدم در می‌آوردند و در باز سازی سعی می‌کردند که شبیه چهره صاحب آن باشد. سازندگان این سردیس‌ها پیشگامان هنر چهره سازی در دوره‌های بعد هستند.

1cac27ffb1805d1912e413efe6652ca5

جمجمه گچ اندود، اریحا، اردن، حدود ۶۰۰۰ تا ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد

هنر نوسنگی در اروپا

دورهٔ نوسنگی اروپا، دیرتر از آسیا و در حدود ۴۰۰۰ قبل از میلاد شروع شد. در اروپا دهکده‌هایی مشابه آسیای جنوب غربی به وجود نیامد، اما از این دوره، ساختمان‌های سنگ افراشت بزرگ و حیرت آوری باقی مانده است. ساختمان‌هایی که از قطعات بزرگ سنگ‌های مسطح که هیچ ملاطی ندارند، درست شده اند. یکی از مشهورترین آنها استون هنج (Stonehenge) در انگلستان است. این ساختمان، دایره ای وسیع از تخته سنگ‌هایی است که به فواصل مساوی از یکدیگر به طور عمود بر زمین نصب شده و روی آنها تخته سنگ‌های افقی قرار داده شده و در میان آنها دو دایره کوچک تر ایجاد شده و در مرکز آن یک قطعه سنگ بزرگ قرار دارد این مجموعه درست مقابل با نقطه ای از آسمان است که در روز اول انقلاب صیفی (روز اول تیرماه) خورشید از آن طلوع می‌کند. این مجموعه بیانگر یک رصدخانه در ارتباط با گردش خورشید است.

دورۀ نوسنگی در دیگر قاره‌ها

دورهٔ نوسنگی در قاره‌های آمریکا، آفریقا (غیر از شمال این قاره) و استرالیا بین ۱۰۰۰ تا ۴۰۰۰ هزار سال پیش از میلاد شروع شد و تقریباً بدون تغییر باقی ماند در این مناطق، زندگی کوچ نشینی و روستایی تا قرون جدید به شکل بدوی ادامه یافته است بعضی از اقوام مردم آمریکای مرکزی و آمریکای جنوبی از این مرحله گذشته و وارد مرحلهٔ شهرنشینی شدند.

3

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]