تاریخچه معماری هنرهای تجسمی

تاریخ هنر جهان – هنر بَدوی یا ابتدایی

در ادامه مطالعه تاریخ هنر جهان و روند رشد هنر در طول تاریخ، با عبور از هنر در دوران پارینه سنگی و نوسنگی به دوران هنر ابتدایی در دیگر قاره‌ها می‌رسیم. اقوام بومی آفریقای استوایی، بومیان استرالیا، ساکنان جزایر جنوب اقیانوس آرام (پولینزی و ایستر) و برخی از جوامع سرخ پوست آمریکای شمالی، مرکزی، جنوبی و اسکیموهای شمال آمریکا، اروپا و آسیا به عنوان اقوام بدوی یا ابتدایی شمرده می‌شوند.

این قبایل هنوز نیز با شکار حیوانات و گردآوری ریشه‌ها و دانه‌ها و میوه‌های وحشی و اندکی کشاورزی و دامداری و به دور از تمدن شهری زندگی می‌کنند. نظام خویشاوندی، مذهب و پرستش ارواح نیاکان مهمترین عامل وحدت میان آنها است.

تولیدات هنری آنها بافندگی، سفال‌گری، ماسک (صورتک) و تندیس‌سازی، ساخت اشیای چوبی و استخوانی و نقاشی روی اشیاء و بدن است. شیوه هنری آنها ساده و هندسی‌گرا و از طبیعت‌گرایی به دور است. جوامع بدوی بر این باورند که می‌توانند روح اجداد خود را در ماسک و تندیس‌هایی که می‌سازند به دام اندازند و از نیروی آنها در جهت بهبود زندگی و دفع شر استفاده کنند.

ماسک رقص ساخته شده از پاپوا Papua - گینه نو

ماسک رقص ساخته شده از پاپوا Papua – گینه نو

آنها اعتقاد دارند که تمام پدیده‌های طبیعت دارای روحند و می‌توان با انجام مراسم نمایشی و بازیگری با استفاده از ماسک و لباس‌های رنگارنگ روح آنها را به کالبد خود دعوت و از خاصیت افسونی آنها استفاده کرد. صورتک‌ها معمولاً شکلی وهم‌انگیز و ترسناک از انسان‌ها، حیوانات و یا ترکیبی از این دو با کارکردهای ویژه دارند. تندیس‌ها و صورتک‌ها از چوب، سنگ، فلز، پارچه، پوست یا ترکیبی از این مواد و در اندازه‌های مختلف ساخته می‌شد.

ماسک نمایشی - جزیره بالی - اندونزی

ماسک نمایشی – جزیره بالی – اندونزی

در ساخت پیکره‌ها، بیشترین تأکید روی نگاه و حالت چهره است که بیانگر معنا و کارکرد آن است. سایر اندام‌های بدن بسیار ساده و هندسی‌وار هستند. بعضی از تندیس‌ها رنگ آمیزی و با نقوش هندسی کنده شده، تزیین می‌شوند. این مردمان با وجود تاریخ طولانی همانند ملت‌های آسیا، اروپا و شمال آفریقا به مراحل تحول نرسیدند و شیوه زندگی آنها کم و بیش تا زمان حاضر، ادامه یافته، اما با ورود اروپاییان به سرزمین‌های آنها، نظام زندگی و شیوه هنری این جوامع در حال انقراض است.

هنر آفریقایی

معمولاً به هنر ساکنان آفریقا غیر از سواحل و مناطق شمالی آن قاره، هنر آفریقایی گفته می‌شود. بومیان آفریقا صاحب هنری منضبط و سنت‌گرا، با محتوایی آئینی و زیبایی‌های صوری و انتزاعی خاص هر قوم و قبیله بوده‌اند. شکل‌های هنری معتبرترین ملاک تعیین هویت هر قبیله به شمار می‌آید. مهمترین قالب هنری آن قاره پیکره‌سازی و کنده‌کاری تزئینی بود. پیکره‌های چوبی همه جا در مراسم دینی یا آیین‌های قبیله‌ای به کار می‌رفت. سرپیکره‌ها اغلب بزرگ و بی‌تناسب ساخته می‌شد، زیرا در باور هنرمند، سر جایگاه نیروی زندگی و مهمترین بخش بدن بود.

ماسک، چوب، کنگو آفریقا، موزه هنر بدوی نیویورک، سده بیستم

ماسک، چوب، کنگو آفریقا، موزه هنر بدوی نیویورک، سده بیستم

تندیسک‌ها تقریباً همیشه از یک تنه درخت و با قرینه سازی دقیق تراشیده می‌شدند و کشیدگی بدن و کوتاهی دستان شاخه مانندشان به همین سبب بود. نقاشی روی پوست بدن و شیاراندازی بر چهره در میان بسیاری قبایل مرسوم بوده است. نگاره‌ها و آرایش‌های رنگی به کار رفته در روی بدن، غالباً در پیکره سازی نیز اجرا می‌شده است. حرکات موزون مهمترین و گویاترین وسیله بیان هنری بومیان آفریقاست. در جریان این حرکات از تندیس‌های گوناگون استفاده می‌شد. هنرهای آفریقا در زندگی روزانه و مراحل مختلف زندگی تولد، بلوغ، ازدواج و مرگ نقش مهمی دارند.

ماسک آیین بلوغ، جنوب غربی کنگو، آفریقا

ماسک آیین بلوغ، جنوب غربی کنگو، آفریقا

اقیانوسیه (استرالیا)

هنر مردمان بومی استرالیا حکاکی روی سنگ، چوب و نقاشی روی بدن، موسیقی، رقص و آواز است. استفاده از ماسک در رقص و آوازهای گروهی این بومیان جنبه آیینی دارد و هدف از انجام آن ارتباط با ارواح نیاکانی و جلب حمایت از آنها است. موضوع نقاشی‌های روی صخره تصویر انسان و جانور در شکلی هندسی و دو بعدی است. در بعضی از نقاشی‌ها نه تنها شکل ظاهری بلکه اندام‌های داخلی مانند ستون فقرات، قلب و… نیز نقاشی می‌شوند.

ماسک آیینی، الیاف گیاهی، گِل و رنگ، اوائل قرن بیستم، گینه نو، شمال استرالیا

ماسک آیینی، الیاف گیاهی، گِل و رنگ، اوائل قرن بیستم، گینه نو، شمال استرالیا

هنر سرخ پوستان آمریکای شمالی

هنر این جوامع نیز، مشابه هنر جوامع بدوی، افریقا و اقیانوسیه است. تولیدات هنری آنها شامل ماسک‌ها و تندیس‌های آیینی، سفال، منسوجات و اشیای خانگی است. در طول یک صد سال اخیر بسیاری از دست ساخته‌های آنها به موزه‌های مختلف جهان راه یافته و مورد ستایش قرار گرفته‌اند. صنعتگران سرخپوست در عرصه تبدیل سنگ به انواع اشیای مفید در زندگی روزمره یا اشیای آئینی توانا هستند.

ماسک آیینی سرخ پوستان شمال غرب آمریکا از چوب و الیاف

ماسک آیینی سرخ پوستان شمال غرب آمریکا از چوب و الیاف

رسم دیگر سرخپوستان ساخت محیط‌های گیرا و تماشایی برای فعالیت‌های مذهبی است. نقاشی و کنده‌کاری‌های صخره‌ای نیز در نزد آنها رواج دارد که برخی از آنها بسیار زنده و طبیعت‌گرایانه هستند. در نزد سرخ پوستان جنوب غربی آمریکا «نقاشی آیینی روی شنی» با استفاده از گرد سنگ‌ها و خاکه‌های رنگی (نظیر خاک رس، گچ، زغال و…) بر بستری از ماسه و یا خاک مرسوم بوده که انجام آن نیاز به مهارت داشته و نقاش به دستور طبیب  جادوگر قبیله به ایجاد نقوش رمزی و سنتی با هدف شفا دادن بیماران در مراسمی همراه با دعا و افسون می‌پرداخته است.

نقاشی روی شن

نقاشی روی شن

سرخپوستان ساکن دشت‌های بزرگ به دلیل زندگی چادرنشینی توجه‌شان بیشتر بر لباس و اندام خود و دیگر اشیای منقول مانند چپق، تبرزین و ظروف گوناگون معطوف بود.

اسکیموها

اسکیمو‌ها در نواحی شمال آمریکا، اروپا و آسیا (پیرامون قطب شمال) سکونت دارند و از طریق ماهیگیری و شکار حیوانات امرار معاش می‌کنند. اسکیموها در ساخت پیکره‌های جانوری، صورتک و لوازم زندگی به ویژه از استخوان، عاج، چوب و شاخ حیوانات توانا هستند.

نقاب رقص اسکیموها

نقاب رقص اسکیموها

اسکیموها در طی سده‌های متوالی، صدها پیکره کوچک آدمی، جانوری و صورتک‌های متحرک را با استفاده از جنس عاج و استخوان و چوب ساخته و یا تصاویر ریز نقش جانور و انسان را با ظرافت تمام روی این مواد کنده‌کاری کرده و از طریق آنها افسانه‌های قومی خود را حفظ کرده‌اند. در بعضی از صورتک‌های اسکیمو‌ها اجزا و حالت چهره از واقع‌گرایی نیرومندی برخوردار است.

8

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]