بنا و نما تاریخچه معماری

معماری معاصر ایران – بهارستان

در قسمت اول و دوم معماری معاصر ایران گفتیم که این دوران از زمان روی کار آمدن حکومت قاجاری تا امروز را در بر می‌گیرد. این دوره پس از سفرهای شاهان ایرانی به فرنگ و آشنایی آنان با فرهنگ غرب آغاز شد و فصل جدیدی را در هنر و معماری ایران رقم زد. در ادامه بخش‌های پیشین، به بررسی ساختمان‌های سپهسالار می‌پردازیم.

مجموعه ساختمان‌های بهارستان (سپهسالار)

سایت ساختمان کنونی بهارستان در منطقه ای قرار دارد که حدود ۲۰۰ سال قبل در این منطقه باغ‌های بزرگ نگارستان، بهارستان و نظامیه وجود داشت و باغ‌های این مجموعه از دوره فتحعلی شاه باقی مانده بودند. مالک باغ بهارستان، محمد حسن خان سردار ایروانی، آن را به علیخان حاجب الدوله مقدم مراغه ای فروخت. علیخان این باغ را گرو گذاشت و چون بدهی‌های خود را پرداخت نکرد، باغ به میرزا حسین خان قزوینی (مشیر الدوله سپهسالار اعظم) فروخته شد.

151955_571

عمارت بهارستان

بنای بهارستان که به عمارت سپهسالار معروف است در سال ۱۲۵۳ خورشیدی احداث شد. بعد از مرگ سپهسالار ساختمان در اختیار ناصرالدین شاه قرار گرفت و به عنوان یکی از بناهای دولتی محسوب شد. از این زمان به بعد در زمره یکی از کاخ‌های تشریفاتی جهت پذیرایی از سفرای خارجی و رجال سیاسی قرار گرفت. بعد از صدور فرمان مشروطیت از طرف مظفر الدین شاه، بنا به درخواست نمایندگان مجلس این مکان به عنوان محل جلسات شورای ملی انتخاب شد و سر در آن با عنوان «دار الشورای ملی ایران» و ماده تاریخ «عدل مظفر» در سال ۱۲۸۴ نصب گردید.

baharestan-majles

عمارت بهارستان امروزی

عمارت بهارستان امروزی

در سال ۱۲۸۷ خورشیدی به دستور محمد علی شاه، عمارت بهارستان به توپ بسته شد و اشیاء داخل آن به غارت رفت. به نوشته مورخان تنها پس از چند روز تمامی سنگ‌های مرمر، حوض و در و پنجره‌ها دزدیده شدند. پس از فتح تهران توسط مشروطه خواهان در سال ۱۲۸۸ مجلس در مدتی کوتاه تعمیر شد. این بنا در طی سال‌ها دستخوش حوادث و تخریب‌ها و تغییرات بسیاری شد و در نهایت در سال ۱۳۷۵ طرح مرمت نهایی آن صورت پذیرفت.

majles

معماری عمارت بهارستان نمونه ای خوب و کامل از معماری دو رگه قاجار است. به طوری که، نمای جنوبی تقلیدی از معماری نئوکلاسیک اروپایی، و نمای شمالی وام گرفته از تزیینات معماری هخامنشی است.

میدان بهارستان

این میدان در غرب عمارت بهارستان واقع است. قدمت میدان به زمان فتحعلی شاه می‌رسد. اولین جشن سالیانه مشروطیت در این میدان برگزار شد. از اواخر دوره قاجار تا اواسط حکومت محمد رضا شاه، میدان بهارستان شاهد محل تجمع و تظاهرات مردم و ترور مقامات سیاسی بود. بعد از انقلاب اسلامی به خاطر تحولات سیاسی و آزادی خواهی که در این میدان انجام شده بود، مجسمه ای از سید حسن مدرس، به ارتفاع سه متر، کار مشترکی از گروسیان و قشقایی در وسط میدان نصب شد.

45391444

مسجد و مدرسه سپهسالار

این بنا در ضلع جنوب شرقی بهارستان واقع شده است طرح بنای این مجموعه  در سال ۱۲۵۷ خورشیدی آغاز و در سال ۱۲۶۴ به پایان رسید. مجموعه بنا و تزیینات آن از برجسته ترین آثار معماری دوره  قاجار به شمار می‌رود. بنای مجموعه مسجد و مدرسه مشتمل بر صحن وسیع، ایوان‌های چهارگانه، شیستان‌های متعدد، مناره‌های هشت‌گانه، جلو خان و سردری در جانب شرقی و غربی گنبد رفیع، حجره‌ها و بالکن‌ها، کتابخانه و تزیینات غنی کاشیکاری است.

1 (19)

آنچه مسجد و مدرسه سپهسالار را به عنوان یک بنای شاخص از دوره قاجار معرفی می‌کند، تحول و سیالیت برخورد با طراحی فضا و تکنیک خاص ساخت وسازماندهی فضای گنبد خانه مسجد است و این سازماندهی کاملا برخورد ایرانی است که ریشه در سیر تحول گنبدخانه‌های مساجد ایران دارد.

38387_45

4

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]