فرش

نحوه رنگرزی قالی در شهر‌های مختلف ایران

درباره قالی و فرش ایران و طرح و نقش‌ آن پیشتر صحبت کرده‌ایم. از روش‌های رنگرزی و انواع مواد رنگزا، چه طبیعی (گیاهی یا حیوانی) و چه شیمیایی، نیز بسیار سخن راندیم. اما رنگرزی در هر شهر و دیار ایران به چه شکل و روشی صورت می‌گرفته و تحت چه شرایطی به روش‌های امروزی رسیده است؟ در ادامه این مطلب نحوه رنگرزی قالی در هر منطقه که قالی‌بافی رواج بسیار داشته و دارد، مورد بررسی قرار می‌دهیم.

فارس

استان فارس یکی از مراکزی است که رنگرزی گیاهی در آن رواج فراوان دارد. طراوت و شفافیت رنگ و تنوع غنای رنگ آمیزی فرش‌های این استان بیش از هر عامل دیگری در شهرت جهانی دست بافته‌های قشقائی مؤثر است. این استان دیرتر از سایر جاهای ایران مورد هجوم رنگ‌های شیمیایی قرار گرفت. توانائی زنان قشقائی در بیان احساس به واسطه رنگ‌ها و رنگ آمیزی چنان باورنکردنی است که به اعجاز می‌ماند. هنر آنها هم از نظر فراوانی رنگ و ریزه‌کاری‌های رنگ آمیزی و هم از لحاظ پختگی و گیرایی و چشم نوازی و همجنین از نظر هماهنگی، پرجاذبه و افسون کننده است.

آذربایجان

در بیشتر شهرها و روستاهای آذربایجان اصالت کارهای قدیمی حفظ شده و رنگ‌های طبیعی هنوز جای خود را به رنگ‌های شیمیایی نداده اند. خامه‌های پشم بیشتر در دسترس است و پشم آن توسط عشایر ایل شاهسون تهیه می‌شود. هر چند که بجز کارگاه‌های شرکت فرش در تبریز، سایر کارگاه‌ها بیشتر رنگ‌های شیمیایی استفاده می‌کنند.

مشهد

امروزه به استثنای چند کارگاه در شهر و کارگاه‌های کوچک در روستاها، اکثر قالی‌ها را با کم کیفیت‌ترین انواع رنگ‌های اسیدی و بازی رنگ می‌کنند و متاسفانه روز به روز از رونق بازار این فرش‌ها کاسته می‌شود.

کاشمر

قالی این شهر عمدتاً نامرغوب و رنگه‌ای به کار رفته در آن از نوع رنگ‌های بی‌ثبات است. به نظر می‌رسد که رنگرزی گیاهی در این منطقه رونق چندانی ندارد و تخصص لازم هم وجود ندارد.

توس و نیشابور

در این نواحی رنگ‌ها بیشتر شیمیایی تند و نوع پشم نیز نسبت به سایر قالی‌های استان خراسان کم کیفیت‌تر است.

قاینات

در ناحیه درخش قالی‌بافی وجود دارد که متاسفانه از رنگ‌های شیمیایی استفاده می‌کنند. در ایل بهلوری نوعی قالیچه و قالی مشابه قالیچه‌های ترکمنی می‌بافند؛ اما با وجود زیبایی ظاهری کار، استفاده از مواد رنگی شیمیایی از ارزش آن می‌کاهد.

اراک, بروجرد, محلات

دو شهر بزرگ بروجرد و محلات تا پیش از آنکه شرکت زیگلر انگلیسی کارگاه‌های رنگرزی را در اراک و روستاهای اطراف تأسیس کند، از مراکز صدور رنگ‌های گیاهی ایران به اروپا بودند؛ ولی امروز با رونق شرکت‌ها و کارگاه‌های شیمیایی از رنگ‌های کم ثبات اسیدی و سایر رنگ‌های شیمیایی استفاده می‌شود.

rang2

کاشان

با وجود نمونه‌های بی‌نظیر فرش و پارچه این شهر در عهد صفویه، که خود از دوران‌های برجسته هنر رنگرزی و نساجی است، امروزه به طور عمده از رنگ‌های شیمیایی و به ندرت از رنگ‌های طبیعی استفاده می‌شود.

کرمان

هنرمندان قالی باف کرمانی در گذشته از رنگ‌های گیاهی استفاده می‌کردند؛ ولی پس از جنگ جهانی دوم به دلیل ارزانی و فراوانی رنگ‌های شیمیایی و سادگی رنگرزی با آنها، دیگر کرمانی‌ها تمایلی به استفاده از رنگ‌های طبیعی نشان ندادند و به ندرت رنگ‌های شیمیایی جای رنگ‌های گیاهی را اشغال کرد.

یزد

قالی‌های این شهر خصوصا نقش هراتی از اهمیت خاصی برخوردارند. امروزه در شهر یزد با هر دو روش سنتی و شیمیایی رنگرزی می‌شود.

اصفهان

استفاده از رنگ‌های طبیعی در اصفهان کاهش محسوسی یافته؛ اما با این وچود، هنوز در مناطق روستایی، بافندگانی هستند که رنگ‌های گیاهی را مورد استفاده قرار می‌دهند.

 1_www.axmax24.com - 76fcd002-ec02518

ترکمن صحرا

در گذشته در بافت و رنگرزی از روش‌های سنتی و رنگ‌های گیاهی استفاده می‌شد. اما با مرور زمان رنگ‌های گیاهی جای خود را به رنگ‌های شیمیایی دادند و کارگاه‌های رنگرزی سنتی تقریبا برچیده شدند.

همدان

قالی‌بافان این منطقه اکثرا تولید کننده پشم نبز هستند و بیشتر از رنگ‌های طبیعی استفاده می‌کنند و به همین علت دست بافته‌های آنان از نظر رنگ دارای درخشندگی و جلای خاصی است. اما در خمسه از کلاف‌های تافته کارخانه‌ای که رنگ شیمیایی دارند استفاده می‌شود. از این رو قالی آنها فاقد مرغوبیت سایر محصولات همدان هستند.

2

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]