لوگوی جشنواره وب و موبایل ایران
فرش

رنگ‌های شیمیایی برای رنگرزی قالی

گفتیم که برای رنگرزی قالی هم از مواد طبیعی (گیاهی، حیوانی) و هم از مواد شیمیایی استفاده می‌کنند. رنگ‌های شیمیایی که امروزه برای پشم به کار برده می‌شوند، صرف نظر از رنگ‌های بازیک که مصرف آن در مورد قالی از نظر کارشناسان این فن مردود است، به قرار زیر هستند:

Laine_Teintures_naturelles619507-w600

  • رنگ‌های اسیدی: این دسته از رنگ‌ها شامل اسیدی قوی، رنگ‌های اسیدی میلینگ و رنگ‌های سوپر میلینگ هستند.
  • رنگ‌های پر متالیزه یا رنگ‌های متالیک: این رنگ‌ها به واسطه وجود یک کمپلکس فلزی در داخل ملکول رنگ ثبات فوق العاده‌ای در برابر شست‌وشو و نور از خود نشان می‌دهد. این رنگ‌ها بر ۲ نوعند:
    • رنگ‌های پر متالیزه ۱:۱
    • رنگ‌های پر متالیزه ۱:۲
    • رنگ‌های راکتیو پر متالیزه
  • رنگ‌های دندانه‌ای: این دسته رنگ‌هایی هستند که کاربرد آنها مانند رنگ‌های طبیعی است. چون این رنگ‌ها با دندانه کروم بهترین ثبات ممکنه را بدست می‌دهند؛ لذا این رنگ‌ها به نام رنگ‌های کرومی نیز شناخته می‌شوند.
  • رنگ‌های خمی: به جز نیل شیمیایی مقدار محدودی از این رنگ‌ها روی پشم پیشنهاد شده است. ثبات این رنگ‌ها بسیار خوب است ولی کار کردن با آنها نسبتا مشکل است و عدم توجه به نکات عمده رنگرزی آن باعث پوسیدگی پشم و یا دو رنگی خواهد شد.
  • رنگ‌های ری اکتیو: این دسته از رنگ‌ها جدیدترین نوع رنگی هستند که به بازار عرضه شده‌اند. مصرف عمده آنها در الیاف سلولزی است و در پشم کارایی کمی دارند. این رنگ‌ها بسیار شفاف هستند و ثبات آن روی پشم خوب است.
  • رنگ‌های مستقیم: این دسته دارای ثبات ضعیف تا متوسط روی پشم هستند. با استفاده از این رنگ، معمولا پشم را در حمام خنثی یا اسیدی ضعیف رنگ می‌کنند.
  • رنگ‌های گوگردی: رنگ‌هایی که از ذوب ترکیبات آلی با سولفیت سدیم Na2S حاصل می‌شود، جزو رنگ‌های گوگردی به حساب می‌آیند. باید به خاطر داشت که هر رنگی که دارای گوگرد است نمی‌توان متعلق به این دسته دانست. این رنگ‌ها غیر محلولند و در احیا کننده‌هایی مانند هیدروسولفیت سدیم NaS2Oو سولفیت سدیم Na2S و همچنین ماده ای به نام «رنگالیت» حل می‌شوند. این گروه رنگ‌ها بیشتر در رنگرزی کاغذ، چوب و چرم و همچنین در چیت سازی مصرف می‌شوند.

فواید و مضرات رنگرزی شیمیایی در الیاف قالی ایران

14-w600

یکی از ویژگی‌های مهم فرش ایرانی کاربرد رنگ و رنگرزی در آن است که در بازتاب عصر کهن و چند هزار ساله توانسته است با استفاده از طبیعت چهار فصل و زیبای ایران زمین به نیازهای خود دست یابد و عرصه ای از جهان رنگی و بهار جاودانه را از دست بافته ‌های خود به همگان نشان دهد و در نهایت با ترکیب‌بندی مناسب و با هویت کاملا منطقه‌ای و ایرانی، خود را شاخص‌ترین هنر بومی معرفی کند.

تجربه استفاده از رنگ‌های شیمیایی نخستین بار با استفاده از رنگ‌های جوهری و گروهی از رنگ‌های اسیدی قوی، که در برابر نور و شست‌وشو دوام زیادی ندارد، به دست آمد. در نتیجه برای همگان به این باور (اشتباه) رسیدند که کیفیت رنگ‌های گیاهی از رنگ‌های شیمیایی بهتر و مناسب‌تر است.

اما بسیاری از صاحب‌نظران و دست‌اندرکاران صنعت فرش بر این باورند که رنگ‌های شیمیایی دارای ثبات خوبی در برابر نور، شست‌وشو و سایش نیستند، در صورتی که رنگ‌های طبیعی و گیاهی از این ثبات برخوردارند. تردیدی نیست که کلیه نیازهای بشر از طبیعت تأمین می‌شود، این نکته نیز روشن است که بسیاری از این امکانات و ذخایر طبیعی روزی پایان خواهند یافت و افزایش جمعیت و نیاز روز افزون بشر به زمین‌های کشاورزی و محصولات خوراکی دیگر جایی برای کشت و پرور گیاهان صنعتی باقی نمی‌گذارد؛ به همین علت با توسعه و پیشرفت علم در تمامی زمینه‌ها و استفاده بیشتر از طبیعت و دستیابی به روش‌های جدید و صرفه جویی در وقت و هزینه، سبب روی آوردن به شیوه‌های تولید مصنوعی و شیمیایی شد و در این زمینه تلاش‌های بسیاری نیز انجام شده است.

3_8904180412_L600-w600

استفاده گسترده و بی رویه از مواد و رنگ‌های شیمیایی موجب آلودگی شدید محیط زیست می‌شود که رسانه‌ها بارها از خطرات آن سخن گفته‌اند. بازتاب مهم صنعت رنگرزی با مواد طبیعی بیشترین کاربرد خویش را در هنر و صنعت فرشبافی به جای گذاشته است و قالی ایران صنعتی کاملا مستقل محسوب می‌شود که ضمن رفع نیازهای مصرفی دارای جلوه‌هایی از هنر نیز هست. دست‌اندرکاران تولید قالی ایران که از مواد اولیه ارزان و فراوان، فرآورده‌های گران قیمت به وجود می‌آوردند، از گذشته‌های دور و دراز از شهرتی بسیاری برخوردار بوده‌اند.

متاسفانه طی سال‌های گذشته به دلیل بالا بودن میزان تقاضای قالی ایران، اگر نه همه، ولی بسیاری از دست‌اندرکاران این حرفه، که اکثرا خود نیز نقشی در تولید نداشتند و بیشتر به صورت واسطه عمل می‌کنند، استفاده از رنگ‌های بی‌ثبات شیمیایی را جانشین رنگ‌های مقاوم و آسیب ناپذیر گیاهی ساختند و تا مقدار زیادی از کیفیت مواد اولیه و تنوع نقوش کاستند.

0

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]