تاریخچه معماری هنرهای تجسمی

تاریخ هنر جهان – هنر یونان و اژه

درباره هنر یونان، قدمت آن و تاثیر این تمدن بر تاریخ هنر جهان پیشتر صحبت کرده‌ایم. یونان یکی از دو تمدن تاثیرگذار بر هنر جهان است. اما این تمدن چند سال پیش و به چه شکل رشد پیدا کرد؟ سوالی‌ است که در این مطلب به بررسی آن پرداخته‌ایم.

۱. هنر اژه‌ای

تمدن اژه ای به دست مردمانی به نام مینوسی‌ها و میسنی‌ها شکل گرفت‌. مردم اژه بعد از گذر از دوره نوسنگی، وارد عصر شهرنشینی شدند و به سرعت به مدارج شهرنشینی پیشرفته ای رسیدند‌. مینوسی‌ها به دلیل نزدیکی و روابط تجاری با میانرودان و مصر، در جذب و انتقال تجارب این دو تمدن به سرزمین خود و انتقال آن به یونان نقش مهمی داشتند‌. در حدود ۱۴۰۰ پیش از میلاد زندگی شهرنشینی در جزیرهٔ کِرت به اوج خود رسید‌.

هنر مینوسی، نقاشی دیواری، صحنۀ گاو بازی، حدود ۱۵۰۰ پیش از میلاد، ارتفاع ۶۰ سانتی متر، موزه هراکلیون، کِرِت

هنر مینوسی، نقاشی دیواری، صحنۀ گاو بازی، حدود ۱۵۰۰ پیش از میلاد، ارتفاع ۶۰ سانتی متر، موزه هراکلیون، کِرِت

اندکی بعد میسنی‌ها، ساکنان جنوب یونان، ابتکار عمل را به دست گرفتند و جانشین مینوسی‌ها شدند‌. این اقوام همزمان با شکل گیری تمدن یونان به خاموشی گراییدند‌. اژه ای‌ها در شکل گیری تمدن یونان نقش مهمی‌را ایفا کردند‌. امروزه بخشی از میراث هنری آنها چون آثار معماری، قبور سنگی، تندیس سازی، نقاشی دیواری و سفال‌های منقوش آشکار شده اند . تندیس‌های انسانی ساده و از شکلی هندسی و زاویه دار برخوردارند و نقاشی دیواری آنها نیز تنوعی از شکل‌های ساده هندسی تا طبیعت گرایی را نشان می‌دهند، در برخی از آثار هنری آنها شادی، شوخ طبعی و حرکات موزون دیده می‌شود. هنر اژه ای با وجود تأثیرات شرقی از شخصیتی مستقل و نوظهور برخوردار است‌.

۲. هنر یونان

سرزمین و مردم یونان

یونان نام سرزمین و کشوری به شکل شبه جزیره ای نامنظم و با جزایر بزرگ و کوچک در جنوب شرقی اروپا است‌. نخستین مردم شناخته شده ای که وارد خاک یونان شدند، میسنی‌ها بودند‌.

شیوه هندسی، مراسم سوگواری، نقاشی روی ظرف سفالی، موزه متروپولیتن

شیوه هندسی، مراسم سوگواری، نقاشی روی ظرف سفالی، موزه متروپولیتن

اندکی بعد مردم دیگری که به زبان یونانی سخن می گفتند و از شمال یونان وارد این سرزمین شدند، با میسنی‌ها در آمیختند و کم کم بر جزایر و سواحل دریای اژه و آسیای صغیر مسلط و به تدریج تمدن یونان را بنا کردند‌. در میان اقوام یونانی، دوریسی‌ها و ایونی‌ها مشهور هستند‌. دوریسی‌ها درخاک اصلی یونان و ایونی‌ها در جزایر و سواحل آسیای صغیر ساکن شدند و با تمدن‌های خاورمیانه ارتباط داشتند‌.

یونان در زمانی کوتاه به یکی از تمدن‌های بزرگ جهان تبدیل شد‌. آب و هوای مساعد، فراوانی منابع طبیعی، راه‌های امن دریایی، نزدیکی به تمدن‌های مصر و میانرودان، روح آزادی خواهی، نداشتن حاکمان مستبد و داشتن روحیه بازرگانی از عوامل مؤثر در رشد سریع تمدن یونان در مقایسه با دیگر تمدن‌های کهن بود‌.

شیوه یا دوره‌های هنر یونان

هنر یونان ازآغاز تا انجام به چهار شیوه یا دوره، هندسی، باستانی، کلاسیک و هلنی تقسیم می‌شود و اوج آن در شیوه کلاسیک متجلی می‌شود‌.

دورۀ شیوه هندسی: شیوه هندسی که به آن مرحله شکل گیری تمدن یونان نیز می‌گویند، از ۱۱۰۰ تا ۸۰۰ سال پیش از میلاد به طول انجامید‌. یونانی‌ها از حدود ۸۰۰ پیش از میلاد با سرعتی شگرف در تاریخ ظاهر و در ۷۷۶ پیش از میلاد، نخستین بازی‌های المپیک را برگزار کردند و این زمان، آغاز تاریخ مستند یونان است‌.

هنر این دوره، شامل سفالینه‌هایی با نقوش هندسی، جانوری و انسانی است‌. تصاویر انسانی و جانوری ساده و به شکل هندسی روی سفال‌ها نقاشی می‌شد.

مهمترین اتفاق در این دوره، نگارش دو حماسه ایلیاد و اُدیسه توسط هومِر بود که داستان‌های این دو حماسه، موضوع نقاشی‌های روی سفال‌ها بود‌.

دورۀ باستانی: دومین شیوه هنری یونان، شیوه باستانی یا خاورمآبی نام دارد‌. در آغاز این شیوه، یونانی‌ها از طریق رفت و آمد‌های تجاری با تمدن و هنر سرزمین‌های میانرودان و مصر آشنا شدند و در فاصله ۷۲۵ تا ۶۵۰ پیش از میلاد بخش بزرگی از هنرها و افکار تمدن‌های خاورمیانه را جذب و آنها را با شیوه هنری خود هماهنگ و شیوه باستانی را به وجود آوردند‌. این شیوه یکی از مراحل مهم تکامل هنر یونان است‌. نقاشی‌ها و تندیس‌های شیوه باستانی جاندار، باحالت، پر جنبش و از تازگی و سر زندگی برخوردارند‌.

نقاشی سیاه گون روی سفال، حدود ۵۰۰ پیش از میلاد

نقاشی سیاه گون روی سفال، حدود ۵۰۰ پیش از میلاد

در این دوره، سفالینه‌ها از نظر ساخت ظریف تر شدند و صحنه‌های زیبایی از تاریخ افسانه ای و زندگی روزمره مردم بر روی سفال‌ها با رنگ سیاه بر روی زمینه سرخ ‌(نقاشی سیاه گون‌) نقاشی می‌شد‌. سفالگران این دوره به اندازه نقاشان به کار خود افتخار می‌کردند و نام خود را روی سفال‌ها می‌نوشتند. در تندیس سازی از سنگ برای آفرینش پایدار استفاده شد، یونانی‌ها در آغاز نه تنها روش کنده کاری روی سنگ را از مصری‌ها یاد گرفتند بلکه، از سنت تندیس سازی آنها یعنی حالت ایستادن با پای چپ به جلو و یک پارچگی و مکعب نمایی قالب بدن نیز متأثر شدند، با این تفاوت که تندیس ساز یونانی تلاش می‌کرد تمام جزییات بدن را نشان دهد و از سنگ، نقشی جاندار و تأثیرگذار به وجود آورد‌. تندیس‌های یونانی هوشیار و هیجان زده و سرشار از جنبش و با نگاه مستقیم هستند‌. یکی از این نمونه‌ها، تندیس زنانهٔ الهه هِرا است که ضمن شباهت به تندیس‌های مصری، دارای شکوه و وقار و روح است و جامه اش، تندیس را جاندارتر و زنده تر کرده است.

در دورهٔ باستانی معماری معابد سنگی نیز به سرعت رشد کرد‌. معابد یونانی اغلب به طرح مربع مستطیل با سقف شیروانی مانند و دورستونی هستند و نمای بالای ورودی ساختمان، شکلی مثلث مانند دارند که به آن سنتوری می‌گویند‌. یونانی‌ها از حجاری، نقاشی و تزئینات معماری بنا‌های مصری و میانرودانی آگاه بودند‌. اما آنها تنها در نمای سنتوری‌ها اقدام به حجاری و ایجاد نقوش برجسته می‌کردند.

تندیس هِرا، سنگ مرمر، حدود ۵۷۰ - ۵۶۰ پیش از میلاد، موزه لوور

تندیس هِرا، سنگ مرمر، حدود ۵۷۰ – ۵۶۰ پیش از میلاد، موزه لوور

دورۀ کلاسیک: سومین شیوه یا دوره هنر یونان، کلاسیک نام دارد که اوج هنر یونان است و به خاطر تأثیر آن در معماری، تندیس سازی و نقاشی اروپا از اهمیت ویژه ای برخوردار است‌.

اساس هنر یونان در این دوره، نظم، تناسب و هماهنگی در جزء و کل، سادگی و استحکام، قرینه سازی ماهرانه، تعادل و توازن، غلبه عقل بدون فنا کردن احساس است‌. نماها و شکل ستون‌ها و سر ستون‌های این دوره حتی تا امروز هم در معماری جهان مورد توجه اند و تندیس‌های عهد کلاسیک، هنوز جزء عالی ترین نمونه‌های هنر تندیس سازی در جهان هستند‌.

هنر عهد یونان زمانی به کمال دست یافت که آزادی آرمانی در جامعه یونانی تحقق یافت و هنرمند یونانی توانست احساس، عقل و طبیعت را در آثار خود مجسم سازد‌. شیوه کلاسیک بزرگترین ارمغان هنر یونان به هنر غرب است‌.

معبد پارتنون، حدود ۴۰۰ سال پیش از میلاد، آتن

معبد پارتنون، حدود ۴۰۰ سال پیش از میلاد، آتن

در طول دوره کلاسیک، هنرمعماری، نقش برجسته سازی، تندیس سازی و نقاشی نیز پیشرفت زیادی کرد‌. سمبل معماری کلاسیک معبد پارِتنون است که به شیوه دوریک یا دوریسی ساخته شده و تناسب و هماهنگی در جز و کل، ظرافت، دقت و استحکام به زیباترین شکل ممکن در آن جلوه گر شده است. شیوه هنری دوریک جدی، سنگین و نیرومند است و شیوه ایونی، نرم و دلپذیرتر است‌.

در این دوره ساخت تئاتر یا تماشاخانه سر گشاده در اغلب شهر‌ها رایج بود‌. این نوع ساختمان به شکل نیم  دایره در شیب تپه‌ها با ردیف‌هایی از نیمکت‌های سنگی و محل نمایش به شکل دایره یا نیم دایره در مقابل نیمکت‌ها ساخته می‌شد.

از دیگر زیبایی‌های معماری یونانی تنوع ستون‌ها است‌. یونانی در ساختمان‌ها از سه نوع سر ستون به نام‌های دوریک ‌(برخاسته در خاک اصلی یونان‌) و ایونی ‌(برخاسته در سواحل اژه و آسیای صغیر‌) و کرنتی یا قرنتی‌ (ترکیبی از این دو نوع‌) استفاده می‌کردند.

تندیس سازان این دوره با شناخت اندام انسان، با سنگ و فلز به ساخت تندیس پرداختند و تا مراحل تکمیل جزییات و حرکات بدن پیش رفتند و به نمای روبرو اهمیت دادند‌.

نمای یک تئاتر، نزدیک ازمیر، ترکیه

نمای یک تئاتر، نزدیک ازمیر، ترکیه

در تندیس مشهور دیسک پران، هدف مجسمه ساز این است که حالت خاصی از آرامش را در بدن انسان نشان دهد و چهره نیز بیان کننده وقار و تفکر و خویشتنداری باشد. از دیگر آثار برجسته، تندیس مفرغی زِئوس در حال پرتاب نیزه است، در این تندیس، بدن حالتی پهلوانی دارد و حالت پرتاب به خوبی نشان داده شده است‌. تندیس سازان یونانی تلاش می‌کردند که تصویری آرمانی از انسان ارایه دهند. در این دوره، ساخت سنگ مزار نیز مورد توجه بود‌. از نمونه‌های برجسته سنگ مزار هِگِسُو است، نقش متوفی و خدمتکارش بسیار هماهنگ و حالت اندوه در نگاه خدمتکارش به خوبی منعکس است. در نقوش برجسته، ژرف نمایی در تندیس‌ها و نمایش حالت‌های بدن، مورد توجه قرار گرفت و از پارچه و لباس برای نمایش عمق و پرکردن فضا استفاده شد‌. در این دوره کمابیش نقاشی دیواری نیز مورد توجه بود که از ویژگی آنها توجه به عمق نمایی بود‌.

سنگ قبر هِگِسو، حدود ۴۱۰ پیش ازمیلاد، ارتفاع ۱۵۰ سانتی متر، موزه آتن

سنگ قبر هِگِسو، حدود ۴۱۰ پیش ازمیلاد، ارتفاع ۱۵۰ سانتی متر، موزه آتن

دورۀ هلنی: حمله اسکندر به آسیا و تصرف بخش‌هایی از خاورمیانه، سبب گسترش تمدن و هنر یونان از راه آسیای صغیر ‌(ترکیه‌) به سوی شرق ‌(سوریه، مصر، ایران تا مرزهای هندوستان‌) شد‌. در این دوره، هنر یونانی در سرزمین‌های تصرف شده با هنرهای محلی آمیخت و آثاری متأثر از هنر یونانی و سبک‌های محلی به وجود آمد که به سبک هلنی شهرت یافت‌.

پیکره ماوسولوس، سنگ مرمر، حدود ۳۵۱ پیش از میلاد، موزه بریتانیا

پیکره ماوسولوس، سنگ مرمر، حدود ۳۵۱ پیش از میلاد، موزه بریتانیا

در ساخت کاخ‌ها، معابد و مقابر، از شکوه و جلال معماری شرقی استفاده می‌شد‌. در تندیس‌ها، شبیه سازی مورد توجه قرار گرفت‌. تندیس سازان به واقعیت‌های زندگی انسان‌های عادی توجه کرده و احساس انسان‌ها را به شکل هیجان، حسرت، نگرانی، رنج، خودخواهی و پیروزی در تندیس‌ها مجسم می‌کردند‌. تندیس و آرامگاه ماوسولوس در غرب آسیای صغیر و یک سر مفرغی بیان گر شیوه هلنی است. در دوره هلنی، سبک کلاسیک در سرزمین اصلی یونان متوقف نشد و ادامه یافت‌. تندیس الهه پیروزی نمونه ای از آثار با ارزش کلاسیک در دوره هلنی است‌. این تندیس با بال‌های گشوده در حال فرود بر دماغه کشتی است و حالت فرود بسیار زنده، هیجان انگیز و متعادل است و شکل برخورد نسیم دریا در موقع فرود در چین‌های لباس نشان داده شده است.

16

یک دیدگاه

نظر بدهید

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]