تاریخچه فرش

طرح‌های موجود در قالی اصفهان

آنچه بر فرش و فرشبافی اصفهان گذشته بود را برایتان شرح دادیم و ساختار و ویژگی‌های قالی‌بافی اصفهان را برشمردیم. این مطلب را به بررسی طرح‌هایی که در قالی اصفهان وجود دارد اختصاص داده‌ایم.

زمانی که شاه عباس صفوی، اصفهان را به عنوان پایتخت ایران برگزید. این شهر، عروس شهرهای ایران بود و هنوز مدت زیادی از نفوذ و دلبستگی‌های شاهان صفوی به هنر غربی نمی‌گذشت که طرح و رنگ قالی ایران در حوزه تاثیر و تحول هنر غربی قرار گرفت.

احوال آن روزگار و دلبستگی شاهان صفوی بویژه شاه عباس کبیر، طراحان و نقاشان بسیاری را به حوزه هنر غرب نزدیک کرد و این آغازی شد تا نه تنها بخشی از آثار معماری ما مزین به رنگ‌ها و نقاشی‌های فرنگی شود، بلکه آینده طرح و نقش در فرش ایران نیز بگونه‌ای با آن گره خورد. از آنجائیکه اولین روابط بازرگانی و حتی سیاسی ایران با ممالک دیگر به ویژه اروپا، از زمان پادشاهی خاندان آق قویونلو (نیمه دوم سده نهم هجری) پدید آمده بسیاری معتقدند که نفوذ مایه‌های فرنگی در هنر ایرانی بویژه نقاشی است. رواج تصویرگری و چهره نمایی در پارچه‌ها و فرش ایران دستاورد چنین تحولاتی بود که از اوایل دوره قاجار شتاب و حضور پر رنگ‌تری یافت.

طرح فرش افشان

قالی اصفهان در این زمان از یگانه قالی‌های شهری باف ایرانی است که حفظ سنت‌های طراحی اصیل ایرانی در آن بیش از سایر مناطق دیده می‌شود و شاید بتوان آن را سنتی‌ترین قالی پیشرو در این زمان دانست که ضمن حفظ کیفیت، کمتر مورد تعرض و هجوم نقش مایه‌های غربی قرار گرفته است. با این منظور در دوران صفوی نقوش اسلیمی و شاه عباسی بیشترین نگاره‌های مورد توجه هنرمندان فرش بوده‌اند.

هر چند که اسلوب گل فرنگ و تصویر سازی، پراکنده و متفرق (اما سنجیده‌تر) در قالی اصفهان دیده می‌شود. اما چنین روندی نتوانسته است همچون سایر فرش‌ها، ساختار و بنیاد آن را تحت الشعاع قرار دهد. در واقع رویکرد شاهان صفوی به نقاشی و شیوه‌های اروپایی در قالی اصفهان اثری بر جای نگذاشت. بدین ترتیب شهری که خود دروازه‌ای برای ورود آثار و شیوه‌های غربی به کشور شد، فرش خود را با مبانی مستحکم و اصیل فرش ایرانی محفوظ داشت.

با بررسی به عمل آمده می‌توان دریافت که در نهضت تصویرسازی فرش ایران، که دو دهه از شتاب و هجوم افزایش یافته آن می‌گذرد، فرش اصفهان نه تنها کمتر تأثیر پذیرفته، بلکه در انتخاب موضوعات نیز در ورطه ناآگاهی فرو نیفتاده است. تصاویر و مضامین نقاشان غربی در این فرش هیچگاه حضور نیافته و مضامین ادبی و موضوعات و مفاهیم ایرانی بیش از همه مورد توجه هنرمندان فرش اصفهان بوده است.

بنابراین قالی اصفهان نه تنها تحت تأثیر نقوش و طرح‌های بیگانه قرار نگرفته است بلکه به میزان زیادی تحت تاثیر نقوش کاشی کاری‌ها و عمارات تاریخی این شهر مانند عمارت چهل ستون­ مدرسه چهار باغ­ مسجد شیخ لطف الله و غیره بوده و طرح‌های خود را با نگاره‌های زیبایی منقش به این ابنیه تزیین کرده. طرح‌هایی که در فرش‌های اصفهان بیشتر بچشم می خورند عبارتند از:

شاه عباسی، لچک و ترنج، درختی حیواندار، اسلیمی لچک و ترنج، شاه عباسی افشان و هندسی لچک و ترنج و طرح‌های صورت و منظره.

نقش فرش لچک و ترنج

استفاده هنرمندانه از طرح‌های ایرانی و پذیرش عمومی آنها به ویژه در بازارهای خارج نشان داد که هنوز و همواره طرح‌های ویژه ایرانی یکی از مورد توجه‌ترین هنرهای شرقی است. در مقایسه با فرش تبریز (که به دلیل زیبایی و تنوع از ارزش اقتصادی خاصی بهره مند است)، استفاده از طرح‌های سنتی که به دست طراحان صاحب سبک طراحی و رنگآمیزی شده، فرش اصفهان را با ارزش ترین فرش ایران کرده است. همچنین بر فرش‌های که با نام تولید کنندگان بزرگ فرش، نظیر صیرفیان، مهر مرغوبیت و کیفیت بر پیشانی دارند و با ارزش های بالا در بازار عرضه می شوند، قبل از هر چیز می‌توان اثر طراحان بزرگ اصفهان و طرح‌های سنتی را مشاهده کرد.

طرح فرش شاه عباسی

 

2

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]