فرش

توزیع جغرافیایی قالی بختیاری

همانطور که پیشتر اشاره کردیم، قالی عمده‌ترین صنعت دستی استان چهارمحال و بختیار‌ی‌ است که در درجه اول در روستاها٬ بعد در بین عشایر اسکان یافته و دست آخر در شهرها رواج کامل دارد. قالی از وسایل لوکس زندگی عشایر محسوب می‌شود و نشانگر منزلت و تفاخر آنهاست. طرح‌ها و نقش‌های بکار رفته در قالی‌های بختیار‌ی را نیز معرفی کردیم. در این مطلب می‌خواهیم به بررسی توزیع جغرافیایی قالی بختیاری در چند شهر کوچک این استان بپردازیم.

دیگر شهرهای استان چهارمحال و بختیاری که به بافت قالی آنها اشاره کرده‌ایم، به قرار زیر هستند:

فرش بلداجی

این شهر در فاصله تقریبی ۳۵ کیلومتری جنوب غربی بروجن قرار دارد. گرایش بیشتر به ذهنی بافی و استفاده از رجشمار پائین (۲۵ الی ۳۰) از مشخصات بارز تولیدات بومی و اصیل این روستاست.

full_40983-4-1001boom

طرح‌های لچک و ترنج و خشتی سهم عمده‌ای را در قالی امروز بلداجی به خود اختصاص داده اند. امروزه قالی در این شهر اغلب دو پود است. اما قالی قدیمی آن به روش یک پود بافته می‌شد.

نوع گره مورد استفاده ترکی و دارهای قالی بختیاری در بلداجی بیشتر از نوع زمینی‌اند . اغلب مواد اولیه مورد استفاده در قالی‌های جدید این روستا ارزان قیمت و همگی  با مواد شیمیایی رنگرزی شده‌اند.

فرش فرادبنه

شهر فرادبنه واقع در بخش مرکزی شهرستان بروجن، بخاطر طرح منحصر به فرد قالی‌هایش بسیار مشهور است. طرح معروف شرابه در انواع گل پتویی–گلدانی و … طرح ویژه قالی‌های این روستا است.

bakhtiari-1001boom

شرابه در لغت به معنای مجموعه‌ای از عناصر تزئینی مانند رشته‌های رنگی نخ و منگوله و … که در کنار یکدیگر قرار گرفته و مجموعه ای واحد را تشکیل دهند، گفته می‌شود. این طرح بصورت ذهنی بافته می‌شود . اغلب بافندگان از واگیره بعنوان الگو برای بافت استفاده می‌کنند.

سبک اصیل بافت در این روستا یک پود ضخیم بوده و رجشمار آن بین ۲۵ الی ۳۰ و حتی ۳۵ است. اغلب دارها زمینی و نوع گره ترکی‌ست.

رنگ‌های اصلی بکار برده شده در بافته‌های فرادبنه شاد و عبارتند از: آبی٬ لاکی روشن٬ سبز سیر و روشن٬ صورتی٬ مسی٬ کرم٬ سفید٬ زرد و به ویژه سرخ در نمونه فرش‌های قدیمی.

بابا حیدر­ هیرگان

درفاصله ۴۶ کیلومتری شهرکرد٬ شهر بسیار کوچکی بنام بابا حیدر قرار گرفته که به همراه هیرگان در فاصله ۴ کیلومتری آن، فرش‌هایی می‌بافند که با نام خودشان معروف شده‌اند.

تولیدات این دو روستا به جهت نوع رنگ‌آمیزی و محتوای طرح با دیگر نقوش فرش استان متمایز است. نقطه مشترک در فرش‌های آنها استفاده از ۴ و حداکثر ۵ رنگ در طرح است.

farsh-b-1001boom

قالی بختیاری با ابعاد تقریبا مربعی

ابعاد متداول در تولیدات این دو روستا عموما قالیچه و حداکثر ۶ متر مربعی است. سبک بافت جدید آن بصورت دو پود بوده و اغلب از دار زمینی استفاده می‌کنند. رجشمار آنها نیز عموما ۱۵ تا ۱۷ و حداکثر ۲۰ رج است.

در میان طرح‌های این دو روستا بندرت طرح‌های رایج قالی بختیاری مانند خشتی یا سرو و کاج دیده می‌شود.

اردل

شهر کوچک اردل در ۹۶ کیلومتری جنوب شهرکرد قرار دارد. طرح‌های مورد استفاده در این ناحیه شامل طرح‌های خشتی و لچک و ترنج و همچنین طرح‌های هندسی دیگر است. تمام بافته‌های اردل و نواحی اطراف آن، در حال حاضر از نوع دو پود هستند.

طرح خشتی

طرح خشتی

گروه فرش‌های اولاد (اولاد حاج علی)

اولاد حاج علی یکی از طوایف ایل دینارانی باب هستند و در مناطق جنوب استان ساکنند. این گروه از فرش‌های استان درحال حاضر ساده‌ترین قالی‌های استان به شمار می‌روند که کیفیت پایینی نیز دارند.

طرح آنها هندسی است و در متن دارای یک یا چند ردیف ترنج‌های لوزی شکل دیده می‌شود. این فرش در تمام انواع کهنه و جدید آن به صورت یک پود بوده و گره آنها ترکی است.

اغلب این قالی‌ها چله نخ و پود پشم دارند که باعث نرمی و انعطاف آنها می‌شود. رجشمار این گروه از فرش‌ها بین ۱۵ تا ۲۰ رج است و فرش‌های این گروه طول بلندی دارند.

برخلاف تولیدات امروز٬ نمونه‌های قدیمی این فرش بسیار زیباتر بودند و تنوع بیشتری در طرح و رنگ داشتند.

قالی بی‌بی‌باف‌

قالی‌های بی‌بی‌باف گروه بسیار مهم در میان فرش‌های قدیم بختیاری به شمار می‌روند. در گذشته به زنان و دختران خوانین بی‌بی گفته می‌شد که کارگاه‌هایی برای بافت قالی در اختیار داشتند و علاوه بر نظارت به تولید فرش‌ها و استفاده از قالی‌بافان ماهر٬ خود نیز به بافت قالی اشتغال داشتند.

تولیدات این کارگاه‌ها در سطح بسیار بالایی ازنظر کیفیت و رنگ قرار داشتند‌. آخرین نسل از تولیدات این کارگاه‌ها متعلق به سال ۱۳۰۹ است. پس از دستور رضاشاه، بساط خوانین و حکومت‌های محلی آنان برچیده شد.

مهمترین مراکز تجمع خوانین در چهارمحال عبارت بودند از: چالشتر٬ شلمزار٬ فرخ شهر (قهفرخ).

قالی بختیاری

طرح‌های خشتی در قالی بختیاری

بطور کلی از ویژگی‌های فنی بافت در فرش این استان می‌توان به گلیم بافی فارسی شیرازه متصل و بافت یک پود ضخیم در قالی‌های قدیم اشاره کرد. در طی سال‌های اخیر بافت طرح‌های نائینی در جنوب این استان به شدت رواج یافته است و رو به افزایش است.

2

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]