فرش

ساختار قالی تبریز – قسمت اول

ریزبافت‌ترین فرش‌های ایران در تبریز بافته می‌شود. گره با قلاب و از نوع متقارن (ترکی) و پودگذاری به صورت دو پوده (مانند کلیه نواحی ترک زبان) است. تار قالی تبریز اغلب  پنبه‌ای و بسیاری مستحکم و بادوام و پود و پرز آن از پشم است. اما فرش‌های ابریشمی نیز بصورت گل ابریشم، تمام ابریشم و یا چله ابریشم بافته می‌شود و قالیچه‌های چله ابریشم تبریز در نوع خود از بهترین فرش‌های ایران است که قسمت عمده ابریشم آن از خراسان و تهران تهیه می‌شود.   

قسمت عمده پشمی که در صنعت قالیبافی تبریز مورد استفاده قرار می‌گیرد از منطقه ماکو، که کوهپایه باریکی است، تهیه می‌شود. ماکو در شمال غربی ایران بین ترکیه و جمهوری نخجوان که جزء اتحاد جماهیر شوروی سابق است، قرار گرفته. پشم ماکو مرغوب است ولی قدری خشن‌تر و زبرتر از مناطق دیگر شمال غربی و غرب کشور است. همین مختصات سبب شده که قالی تبریز قدری خشن شود. زمانی بخشی از پشم تبریز از ارومیه و مهاباد، دشت مغان. خوی و سلماس نیز تأمین می‌شد.

1001boom-antique-persian-tabriz-rug-47064-detail

در مورد پرز فرش‌های تبریز باید به این ویژگی اشاره کنیم که حالت ظاهری این پرزها نه درخشان است و نه ابریشمین، و این موردی است که درباره سایر گونه‌های فرش ایران نیز صادق است. این شفافیت نداشتن و خشکی را نمی‌توان به کیفیت به پشم نسبت داد. پشم‌ها بخصوص وقتی که از ماکو و یا از دشت طالش آورده می‌شوند کیفیتی عالی دارند. این نکته را در قالی‌های جدیدی که دارای بافت بسیار ظریفی هستند و حتی در قالی‌های قدیمی نیز می‌بینیم. شفافیت نداشتن و خشکی قالی تبریز ناشی از رنگرزی آن و استفاده از آب شور و پر از نمک تبریز است.

نخ‌های پود قالی تبریز از دو رشته تشکیل شده اند: یکی از آنها ضخیم و دیگری نازک است. اولین رشته (سفید یا خاکستری) که برای حجیم کردن کردن قالی و انعطاف پذیری آن در نظر گرفته شده است بصورت کشیده از میان نخ‌های تار که در دو سطح زیر و رو قرار دارند عبور می‌کند. رشته دوم نیز که غالباً به رنگ آبی نفتی یا قرمز است، از میان همین تارها می‌گذرد. با این تفاوت که نخ‌های تاری را که رشته پود اول از هم جدا کرده بطور محکم به یکدیگر پیوند می‌دهد. یعنی رشته نخ‌های تارهای زیرین در رو و تارهای رویی در  زیر قرار می‌گیرند.

با توجه به پشت قالی‌ها، متوجه می‌شویم که قالی‌های جدید تبریز، با قالی‌های قدیمی آن تفاوت دارند، زیرا که پشت قالی‌های جدید بیش از قالی‌های قدیمی دارای خطوط برجسته تری است. اگر قالی‌هایی را که برای گره‌هایشان از خامه نازکتری استفاده می‌کنند مستثنی کنیم، قالی‌های تبریز بطور قابل توجهی،‌ضخیم، سنگین و بادوام هستند.

1001boom-tabriz-rug-ttabr012

قالی‌هایی که در تبریز بافته می‌شوند از لحاظ رج شمار به شرح زیر هستند:

۲۵×۲۵، ۳۰×۳۰، ۳۵×۳۵، ۴۰×۴۰، ۵۰×۵۰، ۶۰×۶۰  ( گره در هر پنجره ۷ سانتی متری).

نوع ۲۵×۲۵ قالی‌های ارزان قیمت است که برای فروش در بازار بافته می‌شود. نوع ۳۰×۳۰ نوعی معمولی و بازاری است. ۳۵×۳۵ معمولا نوعی است که شرکت‌های اروپایی سفارش می‌دهند تا مطابق با سلیقه و با طرح مورد علاقه شان بافته شود. رج شمارهای بالاتر فرش‌هایی با فشردگی و تراکم بالا نظیر فرش‌های ابریشمی هستند.

تقسیمات حاشیه در تبریز خارج از معیارهای قدیمی و سنتی است و به نوعی طراحان آن را متحول ساخته و کم و زیاد می‌کنند. به طور کلی در اکثر مناطق مخصوصا تبریز، اندازه بندی حاشیه را بدین گونه انجام می‌دهند که پهنای کل حواشی حدودا یک ششم کل عرض فرش باشد و در محدوده مشخص شده برای حاشیه، پهنای حاشیه اصلی دو برابر حاشیه فرعی باشد. حاشیه معروف تبریز، حاشیه سماوری یا توسباغی است که در آن دو اسلیمی در کنار هم قابی را تشکیل داده‌اند که شکل سماور را تداعی می‌کند. به نقش سماور هراتی نیز می‌گویند.

قالی تبریز

قالی‌های قدیمی تبریز دارای حاشیه‌های با قاعده‌تر و متناسب‌تری بودند. حاشیه این قالی‌ها معمولا بسیار عریض است و رنگ آن با رنگ زمینه تفاوت دارد. این حاشیه‌ها هم دارای نقش‌های آشفته پیچیده ای از شاخه‌های گلدار است که در بین آن برگ‌های بزرگی از نخل با فاصله معینی از یکدیگر قرار گرفته اند. کاربرد کتیبه در طرح‌های امروز حاشیه تبریز، رواج زیادتری دارد و استفاده از گل فرنگ در درون این کتیبه‌ها نیز دیده می‌شود.

همچنین طراحان تبریزی نوعی حاشیه کار می‌کنند که در آن نقش‌های حاشیه اصلی وارد حاشیه‌های فرعی شده و یا گاهی طرح‌های حاشیه فرعی داخل حاشیه اصلی می‌شوند که نام حاشیه مرافل برآن نهاده‌اند. در کل حاشیه قالی‌های غنی و پربار است و این حاشیه تا هفت عدد قاب ثانوی می‌تواند داشته باشد که با ظرافت خاصی مزین به برگ‌های چرنی یا گل‌هایی هستند که توسط زینت‌های مارپیچی یا شاخه‌های کوچک گل دار به هم متصل شده‌اند.

***

ساختار قالی تبریز – قسمت دوم

5

نظر بدهید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]