فرش

رنگبندی و رنگرزی فرش تبریز

اغلب فرش‌های ایران دارای رنگ‌های بخصوص‌اند که بیشترشان در محل بافت متداول است و با توجه به رنگ‌ها می‌توان محل بافت را تا حدودی تشخیص داد. ولی در تبریز برخلاف دیگر نقاط، رنگ‌های متنوعی برای بافت فرش‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. رنگ فرش نیز در این شهر مانند طرح آن، از سلیقه‌های مختلف سفارش دهندگان پیروی می‌کند اما دارای هماهنگی خاص است. ۸۰ درصد اهمیت فرش تبریز مربوط به رنگ و بافت آن است.

رنگ‌بندی فرش تبریز

فرش‌ها در تبریز و اکثر مناطق آذربایجان روی نقشه شطرنجی، به شیوه کدگذاری و شماره نویسی رنگبندی می‌شود و هر طراح و رنگ‌بند برای خود مسطوره‌ای دارد و برای هر رنگ شماره‌ای در اختیار دارد که روی نقشه نوشته می‌شود.

قالی تبریز به جهت تنوع تولید که به خاطر کسرت طراحان و تنوع طرح‌هاست، در زمینه رنگ نیز متنوع‌تر و گسترده‌تر از نقاط دیگر است. فرش کمتر جایی را می‌توان یافت که به اندازه تبریز دارای تنوع رنگی باشد. 

این تنوع رنگ در تبریز تا جایی‌ست که به جرات می‌توان گفت که هنوز بعضی از این رنگ‌ها نامگذاری نشده است.

رنگبندی فرش تبریز

تبریز علاوه بر رنگ، اکثر سبک‌های بافتی هم که دیگر نقاط کشور دارند، آزمایش کرده است. سبک‌هایی مانند تک پود، لول باف، نیم لول، سنه باف و… و در تمام این نوع بافت‌ها، ابتکار و تغییر و تحول به عمل آورده است.

در گذشته طرح‌های اصیل تبریز دارای رنگ‌هایی با تضاد زیاد بوده است. مثلا در کنار یک رنگ، رنگی دیگر که هیچ سنخیتی و تشابهی با آن نداشت آورده می‌شد. ولی امروزه بدلیل افزایش تعداد رنگ‌ها و نزدیک شدن آنها به یکدیگر رنگبندی‌ها دارای تضاد کمتری‌اند.

به طور کلی رنگبندی فرش تبریز را می‌توان در سه بخش خلاصه کرد:

  • رنگبندی که در آن رنگ‌ها دارای کنتراست بالایی با یکدیگر هستند که اکثرا در طرح‌های اصیل گذشته رایج بوده است.
  • استفاده از رنگ‌هایی با والورهای متوسط که فاصله رنگ‌ها از یکدیگر کمتر شده و تضاد رنگ‌ها نیز به همان نسبت کاهش یافته است.
  • بکارگیری تنالیته‌های رنگی نزدیک به هم و مشابه که در زبان ترکی به این رنگ‌ها (اولورنگ) می‌گویند و نام دیگرش (کهنه رنگ) است. به عنوان مثال در کنار یک رنگ کرم، رنگ قهوه ای روشنی بکار می‌رود که بسیار مشابه کرم است این روش به فرش حالت کهنگی و یکنواختی می‌بخشد.

اکثر تولیدات فرش تبریز امروزه از نظر رنگبندی از نوع دوم و سوم هستند.

1001boom-70798

با توجه آنچه گفته شد فرش‌های تبریز دارای تنوع رنگی بسیارند؛ اما با این حال باز هم رنگ‌های خاصی وجود دارند که بعضی از فرش‌ها را به خوبی از دیگر فرش‌ها متمایز می‌کند که شاید تنها استفاده کننده این رنگ‌ها تبریز باشد. مثلا نسبت به مناطق دیگر خاکستری‌های رنگی به وفور دیده می‌شود.

امروزه علاوه برخاکستری‌های رنگی، از رنگ‌های صورتی و پوست پیازی زیاد استفاده می‌شود. در فرش‌های قدیمی رنگ‌های مورد استفاده شامل رنگ کرم، روناسی، قهوه ای، آبی، سورمه ای و … بوده است.

در حال حاضر رنگ‌های مورد مصرف در صنعت فرش تبریز، اکثرا رنگ‌های شیمیایی و از نوع کرمی و آنیلینی است که از خارج کشور تامین می‌شود. گرچه بعضا و بویژه در فرش‌های هنری از رنگ‌های طبیعی نیز استفاده می‌شود.

نکته قابل ذکر دیگر اینکه امروزه رنگ فرش‌های تبریز را بازار خارجی تعیین می‌کند و آنها در انتخاب رنگ فرش‌های مورد نظرشان روانشناسی رنگ را مد نظر قرار می‌دهند که این امر باعث نزول نگرش روانشناسی رنگ طراحان و نقاشان داخلی شده است.

رنگرزی فرش

تبریز اولین مرکز قالیبافی ایران است که مواد رنگی کشورهای مغرب زمین در آن کاملا رسوخ کرده و رنگ‌های جدید جانشین رنگ‌های قدیمی‌ شده است.

1001boom-farhangnews_145833-420419-1442150834

با بررسی گذشته پر فراز و نشیب صنعت فرشبافی می‌توان دریافت که تبریز همواره قطب مهم تولید فرش بوده و در پی آن در صنعت رنگرزی آن نیز از سابقه طولانی برخوردار است و با گذشت زمان در زمینه تکنولوژی و تکنیک رنگرزی به پیشرفت و تکامل رسیده است.

در زمان اوج هنر و صنعت فرش بافی، یعنی در دوران پادشاهی صفویه در تبریز، مراکز مهم فرشبافی دایر شد و در کنار آن کارگاه‌های رنگرزی که غالبا رنگرزی گیاهی را انجام می‌دادند تاسیس و گسترش یافت.

با گسترش روابط ایران و کشورهای دیگر از جمله اروپاییان، صنعت رنگرزی نیز دست خوش تحولات و پیشرفت‌های روز افزونی شد و تاکنون نیز ادامه داشته است. سهولت و سرعت و ارزانی رنگرزی با رنگ‌های اروپایی در مقایسه با شیوه معمول در ایران که مستلزم صرف هزینه و وقت زیادتر بود، مردم تبریز را مجذوب خود کرد.

در تبریز از رنگ‌های کرمی و آنیلینی و نیز رنگ‌های ترکیبی کارخانه‌های خارجی که با بیکرمات پتاسیم تثبیت می‌شود، استفاده می‌شود که رنگ‌های آنیلینی فقط در قالی‌های ارزان قیمت مصرف دارد.

6

نظر بدهید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]