تاریخچه فرش

آنچه باید از فرش ایران بدانیم – قسمت دوم

در قسمت قبل اشاره کردیم که آغاز فرش­بافی، رشتن و بافتن به زمان تهمورث یعنی زمان پیشدادیان باز می­‌گردد. از قدیمی‌­ترین نشانه از هنر قالیبافی یک کارد است که از گورهای عهد مفرغ ترکمنستان و شمال ایران یافت شده است. در این مطلب از تاثیر اسلام و هنر اسلامی بر فرش ایرانی سخن می‌گوییم و مهم‌ترین فرش‌های موزه ای ایرانی و محل نگهداری آنها را به شما معرفی خواهیم کرد.

اسلام و فرش ایران

در قرون اولیه هجری پس از نفوذ اسلام طرح فرش­‌ها، به سبب منع شبیه‌­سازی و زینت، تغییر کرد امّا در زمان خلفای عباسی که تجمل­‌گرایی و قصرهای پر زرق و برق رواج یافت بافت این­گونه فرش‌­ها نیز رونق گرفت. از دوره سلجوقی نیز تکه فرشی با نقوش هندسی در موزه اوقاف استانبول نگهداری می­‌شود.

سفرنامه ابن بطوطه از دوره ایلخانان به فرش­‌های عظیم و گران‌بهای کاخ غازان­خان و فرش­‌های حرم امام رضا (ع) در مشهد اشاره کرده است. در دوره تیموریان از کارگاه­‌های بزرگ قالی­بافی سبزوار و استفاده از مینیاتور در نقشه فرش­‌ها توسط نگارگران چیره ­دست بسیار سخن رفته است.

در دوران اسلامی نیز پس از توقف طولانی، هنر فرش رواج یافت. مؤلف کتاب «حدودالعالم» در تاریخ ۸۱۲ میلادی به هنر قالیبافی در فارس اشاره نموده و یک قرن بعد «مقدسی» به قالیچه‌های سجاده‌ای در اراضی مرتفع قائنات اشاره کرده و یاقوت حموی در سال ۱۱۷۹ میلادی از وجود قالیبافی در منطقه آذربایجان ایران خبر داده است.

00000004678875

قالیچه‌های سجاده‌ای قائنات

ابن بطوطه جهانگرد عرب در سالهای ۱۳۰۴ – ۱۳۷۸ میلادی از فرش سبز رنگی که هنگام بازدید از ایذه بختیاری جلو او پهن کرده‌اند، سخن گفته است. متأسفانه تهاجم اقوام بیگانه گاهی جلوی پیشرفت‌های فرهنگی و هنری را در این مملکت گرفته و بسیاری از آثاری که بر اثر تلاش نسل‌ها تهیه شده بود، تاراج کرده به یغما برده یا معدوم نموده‌اند. از جمله این تهاجمات، حمله وحشیانه مغول بود که کشتار و زیان‌هایی بسیار به بار آورد ولی اعقاب آنها یعنی تیموریان دست‌آموز فرهنگ پربار ایران شدند و به هنر ارج نهادند و بدین ترتیب دوبارهزمینه شکوفایی هنر در دوره بایسنغر میرزا در رشته خط و نقاشی فراهم شد.

در این دوره هنر به اوج ترقی خود رسید و مقدمه‌ای برای رشد و ترقی  دوران صفویه شد دورانی از نظر هنر ممتاز و درخشان به شمار می‌آید. از این دوره نمونه‌های بسیار نفیس و زیبایی از فرش ایران در موزه‌های جهان وجود دارد که نمونه درخشان آن، قالی نفیس بافت اردبیل است که برای مقبره شیخ صفی‌الدین، جد بزرگ صفویان بافته شده بود و اکنون زینت‌بخش موزه ویکتوریا در انگلستان است.

پس از صفویه و حمله افغان‌ها، باز این هنر به حضیض کشانده شد. در دوران نادرشاه هم فرصت فعالیت‌های هنری دست نداد اما  دوباره در دوران قاجار هنرمندان ایران در تبریز و کاشان و کرمان و مخصوصاً اصفهان، جهت اعتلای این هنر ارزنده کمر همت بستند و با تغییرات جدیدی که به نام طرح‌های آمریکایی و فرانسوی شهرت داشت، به چنان موفقیت‌های درخشان جهانی نایل آمدند که مدت مدیدی فرش ایران در صحنه جهان مقام اوّل را احراز نموده بود و بعد از مخازن نفت بزرگترین منبع درآمد ارزی کشور بود تا جایی که بیش از ۱۰ میلیون نفر در دوران پهلوی از این راه ارتزاق می‌کردند.

فهرست فرش‌های مهم موزه ای و محل نگهداری آنها

فرش پازیریک: موزه آرمیتاژ سن پترزبورگ

فرش پازیریک

فرش پازیریک

قالی اردبیل (شیخ صفی) قالی چلسی، قالی نقش گلدانی با متن سرخ موزه ویکتوریا و آلبرت لندن

قالی چلسی

قالی چلسی

منظره باغ، موج دریا، قالی ترنجدار: موزه هنر و صنعت اتریش، وین

قالی باغ

قالی منظره باغ

قالی شکارگاه، قالی سراسر گل و جانور: موزه هنر و صنعت اتریش، وین

shekargah-boston

قالی شکارگاه

منظره حیوانات، قالی شکارگاه، قالی نقش ترنج با گل و جانور و نوشته:  موزه میلان (پولدی پتزولی)

قالی منظره حیوانات، فرش ابریشمی طرح حیوانات، فرش ابریشمی ترنجدار، مجلس آواز پارسی: موزه هنرهای تزئینی پاریس

فرش ابریشمی منظره حیوانات، فرش ترنجدار، جانمازی: موزه متروپلیتن نیویورک

فرش‌های لهستانی (پولونزی): موزه کلیولند آمریکا

farsh lahestan

فرش‌های لهستانی (پولونزی)

منظره شکارگاه: موزه بوستون، آمریکا

فرش ابریشمی ترنجدار: موزه گوبلن پاریس

فرش منظره حیوانات: موزه ناسیونال گالری، واشینگتن

animals-washingtn

فرش منظره حیوانات

فرش ابریشمی ترنجدار سال ۸۷۹ شمسی، فرش ابریشمی ترنجدار سال ۹۵۹ شمسی: موزه ایران باستان

فرش ابریشمی ترنجدار سال ۸۵۵ شمسی، جانمازی: موزه ایران باستان

7

نظر بدهید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]