فرش

رنگ‌زاهای طبیعی حیوانی

همانطور که اشاره کردیم موادی که برای رنگرزی فرش به کار می‌روند، دو دسته‌اند مواد شیمیایی و مواد طبیعی. رنگزاهای طبیعی گیاهی را پیشتر شناختیم. علاوه بر گیاهان، جانورانی نیز وجود دارند که از انها می‌توان رنگ‌های طبیعی به دست آورد. اما رنگ‌زاهای طبیعی حیوانی کدامند؟

قرمز دانه

قرمز دانه یا کرم شرابکش حشره ای است که رنگ قرمز طبیعی را از آن به دست می‌آورند. حشره کوچک و بیضی شکلی به اندازه دانه عدس یا نخود و شبیه کفشدوزک است. نوع ماده آن پر ندارد اما نر این حشره بالدار است. رنگ آن سرخ بوده و به مرور زمان سرخ‌تر می‌شود. قرمز دانه انواع گوناگون دارد از جمله: کرم ورمیلو، قرمز دانه لهستانی، سیاه، نقره ای، هندی و مکزیکی.

starbucks-use-cochineal-in-strawberry-drinks-2

گونه ای از آن روی کاکتوس زندگی می‌کند. با نام علمی COCCUS CACTI به همین جهت در نقاطی که این حشره را پرورش می‌دهند، مزارع کاکتوس را نیز ایجاد می‌کنند. نوع دیگر آن روی برخی از گونه‌های درخت بلوط زندگی می‌کند و گاهی تعداد آن به قدری زیاد می‌شود که درخت در زیر توده این حشره پوشیده می‌شود. در ایام گذشته پرورش قرمزدانه در بلوچستان و در کنار خلیج فارس و در عمان مرسوم بوده است.

cochinealinsects

جنس وحشی این حشره در ایران نیز وجود دارد. گونه ای که در ایران و هند یافت می‌شود، با نام علمی COCCUS LACCA شناخته می‌شود که روی درختان انجیر زندگی می‌کند. قرمز دانه برای رنگ‌هایی در زمینه قرمز به کار می‌رود. این حشره را در آب یا با حرارت خفه می‌کنند و در آفتاب یا کوره خشک می‌کنند. در فارسی به آن «کرم رنگرزان» می‌گویند. این حشره پس از آماده شدن برای بهره برداری ۷۰ تا ۹۰ درصد صمغ و ۲ تا ۱۰ درصد ماده رنگی دارد.

قرمز دانه از دیر باز در کرمان و خراسان به نام لاک یا قرمز دانه لاکی شناخته می‌شود و لاکی همان رنگ حاصل از قرمز دانه است ماده رنگزای قرمز دانه آنتراکینون است.

صدف ارغوان

نوعی صدف دریایی که به کار تهیه رنگ قرمز و ارغوانی می‌رود. این رنگ‌ها یکی از مهم ترین رنگ‌های قدیمی هستند که ثبات و شفافیت بسیار خوبی دارند. این صدف بیشتر در سواحل مدیترانه یافت می‌شود.

علاوه بر موادی که در بالا ذکر شد، برخی از گلسنگ‌ها و جلبک‌ها نیز برای استخراج رنگ‌های طبیعی به کار می‌روند. این گلسنگ‌ها معمولاً در نواحی مرطوب کنار دریا، جنگل‌ها و روی صخره‌ها می رویند. آنها را پس از جمع آوری و خشک کردن در رنگرزی به کار می‌گیرند. از ترکیب مواد رنگدار این گلسنگ‌ها با دندانه‌های مختلف، رنگ‌هایی در فام‌های قهوه ای، خاکستری، زرد و نارنجی به دست می‌آید.

کاربرد مواد رنگدار این گلسنگ‌ها در رنگرزی به علت نشناختن کامل خواص آنها و همچنین و فور سایر مواد رنگدار طبیعی چندان معمول نیست. به همین دلیل در اینجا فقط به ذکر نام لاتین برخی از مهمترین آنها که ارزش به کارگرفته شدن در صنعت رنگرزی دارند، بسنده می‌کنیم.

  •     PARMELIA SAXATHLIS
  •     PARMELIA CARERTA
  •     PARMELIA OMPHLOIDS
  •     USNEA COMOSA
  •     PELETIGERA CANINA
  •     PARMALIA PARIENTINA
  •     PARMELIA PHYSOPES
  •     USNEA ARTICULATA
  •     RAMALINA SCOPULORM
  • TERETEPHOLIA AUREA
10

نظر بدهید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

مطالب را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.

[انصراف]